# Сүрэх таптыыр ырыалара—2

Мелодистар икки сүрүн тэрилтэлэрин төрүттэспит, саха ырыатын антологиятын бэлэмнэспит, 53 сыл устата саха таптыыр ырыаларын айбыт, хас да көлүөнэ мелодистары кытта ыкса алтыспыт, биллиилээх ырыа айааччы, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ В.Т. Андросов араас кэмнэргэ биһирэммит, билиҥҥи кэм ырыа айааччыларын 137 саха таптыыр ырыаларын тылларын холбоон икки кинигэҕэ киллэрбит. Хомуйан оҥорооччу В.Т. Андросов «Саха таптыыр ырыалара» (2016) уонна «Саха таптыыр ырыалара-2» (2017) хомуурунньуктары олоҕун бэлиэ кэрдииһигэр сэмэй отчуотун курдук саныыр.

Ырыанньык, саха ырыатын таптааччылар, сэҥээрээччилэр киэҥ араҥаларыгар ананар.

## Саха эрэлэ ырыаҕа

Киһи санаатын ырыа тыллара кынаттыыр. Ханна баҕарар бары улуу поэттар ырыа буолбут хоһооннорунан киэн тутталлар. Дэлэҕэ этиэхтэрэ дуо: өскө хоһоон тыла үрүҥ көмүс буоллаҕына, ырыа тыла — кыһыл көмүс. Ол иһин «Сүрэх таптыыр ырыалара» диэн ааттаан бастатан ырыа тылыгар, ис хоһоонугар сүрүн болҕомто ууруллуохтаах диэн санаанан бу норуот уоһуттан түспэтэх, элбэх киһи сөбүлээбит, биһирээбит ырыаларын биир тиһиккэ тистибит.

Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ көһөн, үйэлэри туораан түҥ былыр иэҕиллибит ии буолан тиийэн кэллилэр эбээт, биһиги бүгүҥҥү ыллыыр ырыаларбыт. Ардыгар уйулҕаны хамсатар санньыар ахтылҕана буолан, арыт чаҕыл күн күлүмүн иҥэриммит сааскы чаҕыл сырдыгынан тырымнаан, иэйиилээх саха ырыата барахсан көҥдөй аан дойдуга көхсүттэн тэһииннээх саха удьуорун ууһугар көстүбэт күүс утаҕын уган, кини кутун-сүрүн үүйэн үйэлэргэ араҥаччылаан, баччаҕа аҕаллаҕа. Дьиҥнээх ырыа сүмэтэ — төрөөбүт тыл сүөгэйэ, сирдээҕи олоххо кут-сүр хамсааһына, музыка дьиктилээхэй абылаҥа. Төһө да тыҥ хатыыта кылайа тыҥкынаан аастар, үчүгэй ырыа дуораана дууһаны угуттаан, сүрэххэ сөҥөн, быарга сытан быстан-эстэн биэрбэт, сиик буолан симэлийэн сүппэт. Бар дьон ылыммыт ырыатыгар барыта дьэҥкир, дьип-дьап курдук, итэҕэс да, ордук да суох. Онно барытыгар килбик билинии, таптал, алгыс тойуга туойуллар. Онно кир-хах, хоп-сип, албын-көлдьүн таҥнары сатыылыыр. Кырдьыга, көҥүлгэ көччүйэр эдэр эрдэххэ үрүҥ күн уйата киҥкиниир мэҥэ халлаантан ордук үрдүк, чэмэлгэн суох буолара. Кэскилгин кэҥэтэн, уһатан ыраҥалаабат сахха, кырдьык, оччолорго кэм-кэрдии, олохпут оҥкула бэйэтэ да эҥкилэ суох бигэ туруктаах курдуга. Ол кэмҥэ саарбахтыыр санаа-оноо дьэбинэ дууһаҕын өссө быһыта кэрбии илигинэ, күөх айылҕа мааны оҕолоругар тэҥнээхтэрдиин бииргэ үөрэ-көтө, ыллыы-туойа сылдьартан ордук туох кэлээхтиэй!

Арааһа оччолорго туҥуй сүрэхпитигэр, уһуктан эрэр дууһабытыгар саха иэйиитэ, ырыата саҥа, аан маҥнай уйаланан биһиги олоххо тардыһыыбыт күүһүрэн, сириэдийэн олох бары эгэлгэ үөрүүлэригэр тиксэр дьоллонор кыахтаммыппыт быһыылаах. Ол саҕанааҕыга ХХ үйэ 60‑с — 80‑с сыллар дьоно-сэргэтэ биир сомоҕо буолууну, доҕордоһууну — улуу норуот иэйиитин, кини биир санааланыытын курдук ылынарбыт, ону ырыаларбытыгар ыллыырбыт. Ырыа ол кэм көлүөнэлэригэр аҥаардас көр-күлүү, таҕылы эрэ таһаарыы буолбакка, инникигэ, кэскилгэ эрэл кэрэһитэ этэ.

Хомойуох иһин, ити үчүгэйкээн, кэрэчээн саха ырыаларын айбыт сорох поэттар, мелодистар, ырыа айбыттар бүгүн биһиги ортобутугар суохтар. Ол эрээри, кинилэр ыллаабыт-туойбут ырыаларын дуорааннара билигин даҕаны биһиги сүрэхпитигэр-быарбытыгар тыыннаахтар. Кинилэр иэйиилээх айымньылара бүгүн бигэ туруктаах буолан ийэ куппутун киэргэтэллэр, симииллэр, тыыммытыгар тыын уган салгын куппутун ыраастыыллар, эрэл чаҕыл кыымын саҕан буор куппутун бөҕөргөтөллөр.

Күн-дьыл элэстэнэн, билигин бэйэлээх бэйэбит ыччаппыт ситэн-хотон, эдэркээн сааспытын номнуо куоһарбыт. Ол эрээри кинилэри биһиги кэммит абылаҥ ырыалара, таптал, доҕордоһуу, күүрээннээх үлэттэн дьоллоонуу үөрүүтэ — барыта — биһигини курдук долгуталлара буолуо дуо, биитэр бу сиик буолан симэлийэр, олох умайар оргулун ирбэнньигэ эрэ эбитэ дуу? — диэн омос санаа кыымнара күөдьүйбэхтээн, хос куолас буолан дууһабытын аймыыллар…

Өрүү киэн туттар аҕа көлүөнэбит, саах сыбахтаах хотону кытта силбэһэр самнархай балаҕантан арахсан тахсан аан дойду кыа хааннаах улуу маҕай сэриигэ кыттан, тыыннаах ордон, кыайыы көтөллөммүт аарыма улуу судаарыстыбаны туругурпут төрөппүттэрбит барахсаттар бүөбэйдээн иитиэхтээбит сымыыттара, биһиги, биирдэ өйдөөбүппүт бэлиэр үтүө, сэнэх кэмнэрбит бүүрүллэн, бэлэм биэнсийэ бэриллэр дьоно буолбуппут. Хайыахпытый? Санааларбытын, иэйиилэрбитин этэр эрэлбит — ырыаларбытыгар хаалбыт.

Ыччат дьонум! Ырыа — бүппэт олох, олох — бүппэт ырыа.

Иһирэх иэйии тыыннаах эттик кырыахата буолан, өйгө сүрэххэ өтөн киирэн, сүөм түспүт, улуктуйбут санааны уһугуннаран киһи бөҕөх туругун тупсарыыта — бу буолар ылланар ырыа үрдүк анала, ситиһиитэ. Ырыаны таптааҥ, сайыннарыҥ, саха ырыатын — саха кутун — сүрүн ымыытын — харыстааҥ, өйөөҥ, өлбөт үйэлээҥ!

Саха музыката быдан дьыллар улаҕаларыттан ордон кэлбит аатырар олоҥхобут ойдубат сорҕото буолар. Саха ырыа куттаах, кини ырыата суох сатаммат. Саха ийэ кутун өрүү чөл илдьэ кэлбитэ, сылдьар даҕаны. Дьон ырыаны-тойугу өрүү өрө тутар. Ол иһин саха мелодистара мунчаарбыт, дууһаны долгутар, саппаҕырбыт санааны сайгыыр, тэһииргиир кэми киэр кыйдыыр ырыалары айан, норуот тапталын ылбыттара.

Олох оонньууругар Ырыа киһи дууһатын долгутан, өйүн-санаатын өрүкүтэн, ардыгар үөрүүлээх күнүгэр, алдьаммыт чааһыгар соҕотох кини эрэ — Ырыа доҕор-атас буолар. Санааҕын сайгыыр, эрэйгин чэпчэтэр. Иллээх дьиэ кэргэнин, эрэнэр эмэгэтин үтүө сүбэтин курдук ылыннаххына, Ырыа эйиигин үҥэр айыыһыккар чугаһатар, араҥаччылыыр аналлаах эбит.

Ырыа — киһи тыыннаах дууһата. Ырыа — норуот духуобунай баайа. Кинини кэм-кэрдии дорҕоонунан летопиһа дииллэрэ оруннаах. Ырыа тахсыыта, табыллыыта — күөх от күҥҥэ хайыһарын курдук бигэ айылгылаах. Ханнык да күчүмэҕэй кэмҥэ саха ырыатынан тыынын таһаарынарын, ырыанан тыын ыларын, дууһатын, этин-хаанын чэбдигирдэрин биһиги умнуо суохтаахпыт. Саха эрэлэ — Ырыаҕа, Ырыа — саха эмэ-томо! Дом!

Виталий Андросов

## Ыччат сахаларга

> Алампа тыллара

> Норуот матыыба

Саргылардаах сахаларбыт
Салаһыннаах саҥаларын
Саҥалыыра тойугунан
Салайан-саҥардан иһиэҕиҥ.
Ытык-кырдьаҕас дьоннорбут
Ыллаабыт ырыаларын
Ыллам-дьэллэм ырыанан
Ыллаан-туойан иһиэҕиҥ.
Ийэттэн-аҕаттан айыллыбыт
Элэ-была тыллары
Ирдээн-тордоон тураммыт
Этэн-саҥаран иһиэҕиҥ.
Киһи-саха аатырбыт
Кэриэс-хомуруос тыллары
Кичэйэн-хачайан тураммыт,
Этэн-саҥаран иһиэҕиҥ.
Киис тыһыгар кэккэлээх,
Кэрэ-билэ доҕоттор,
Кэлэн-баран иһэммит
Кэскиллэ тэрийэн иһиэҕиҥ.
Уруккулуур удьуордарбыт
Уруйдаабыт олохторун
Умнубакка сылдьаммыт,
Улаатан-кэҥэтэн иһиэҕиҥ.

## Таптыыбын Сахам сирин

> Иннокентий Павлов тыллара

> Алексей Васильев мелодията

Таптыыбын кылгас сайыннаах
Тыйыс төрөөбүт дойдубун,
Кымыс-үүт, сүөгэй быйаҥнаах
Күөх сирэм саамал уйгутун.
Сипсийэр суугун аргыстаах
Тулалыыр бу кэрэ тыабын,
Сүрэҕи сүүйэр алыптаах
Сахам сирин таптыыбын.
Туналыйар налыы алаас
Торҕо солконон тупсаран,
Тыымпы күөлүгэр таалалаан
Тыал күөлэһийэ устара.
Таптыыбын кылгас сайыннаах
Тыйыс төрөөбүт дойдубун,
Кымыс-үүт, сүөгэй быйаҥнаах
Сахам сирин таптыыбын.

## Доҕордоһуу ырыата

> Степан Тимофеев тыллара

> Федор Лобанов мелодията

Аахса барбаппыт атын омук диэн,
Атастарга үөрэбит.
Арахсыбаппыт хара-үрүҥ диэн,
Илиибитин биэрэбит.
Хос ырыата:
Эдэр ыччат,
Бары кэлиҥ,
Биһигинниин холбоһуҥ,
Күлүҥ, оонньооҥ,
Доҕордоһуҥ,
Ким доҕордоох — ол дьоллоох!
Өрүү мөлтөөбөт төлөн сүрэхпит,
Күүс-уох да баар биһиэхэ.
Бииргэ түмсэртэн күүрэр күрэхпит
Уон оччонон үүнүөҕэ.
Хос ырыата.
Эдэр ыччаттар, норуот улуукан
Эрэлин толоруоҕуҥ.
Күлүк түспэтэх, күннүү чаҕылхай
Олоҕун оҥорсуоҕуҥ.
Хос ырыата.

## Кыталык

> Макар Хара тыллара

> Захар Винокуров мелодията

Кыраман ыраах дойдуттан
Кылбаа маҥан кыталык
Кыырай халлаан кырсынан
Кырыйа көтөн кэлбитэ.
Кыргыс хааннаах хонуутун
Кытыытынан эргийэн,
Кыҥкыр-лыҥкыр саҥаран
Кылбалдьыта көппүтэ.
Өлгөм үрүҥ илгэнэн
Үллэ турар үрэхтээх,
Аҕырбатах арыынан
Алла турар алардаах,
Иитиллибит, үөскээбит
Эҥсилгэннээх Элиэнэм
Эҕэрдэтин эппитэ,
Эриэккэһин эбитин.
Кылбаа маҥан кыталык
Кыргыһыылаах кытылтан
Алаас, алаас аайытын
Айхалбытын тиэрдээри,
Эҕэрдэлии элиэтээн,
Илин кэлэн ааспытын,
Окуопаҕа сытаммын
Одуулаһа хаалбытым.

## Көрсүһүү

> Гаврил Ефимов тыллара

> Норуот матыыба

Сэрии уотугар хас да сыл сылдьан,
Саллаат ыар кэмнэри көрбүтэ.
Суумкатын сүгэн, суол устун хааман,
Дьиэтигэр төннөөхтөөн испитэ.
Үөскээбит сирэ, олорбут дьиэтэ
Иннигэр элэҥнээн көһүннэ.
Сүрэҕэ күүскэ тилиргии тэптэ,
Сүр күүстээх ахтылҕан билиннэ.
Халҕанын аһан дьиэтигэр киирдэ,
Кырдьаҕас ийэтэ билбэтэ.
«Кэпсээннээ, тукаам, ким-хайа этиҥ,
Хантан бу айаннаан иһэҕин?»
«Оо, ийээ, — диэтэ, — эн уолуҥ этим,
Ол дьиэбэр эргиллэн бу кэллим.
Кыа хааннаах сэрии уотуттан ордон,
Төрөөбүт алааспын мин буллум».
«Көр, бу мин дьолбун, көмүс биэбэйбин,
Көрөр дьэ күннэрдээх эбиппин».
Үрдүгэр түһэн уолун уураата,
Үөрүүттэн долгуйан ытаата.
Төрөөбүт дьиэтэ үөрүүнэн туолла,
Күлүмнэс сып-сырдык күн көрдө.
Ыллыаҕыҥ, герой саллаат туһунан,
Күн ийэ тапталын туһунан.

## Төрөөбүт кыраай туһунан ырыа

> Илья Чаҕылҕан тыллара

> Алексей Попов мелодията

Киэҥ үрэх үрдүн чэлгитэн
Тыа ии буолан симиир,
Кини күлүгүн киэргэтэн
Дьирбии долгун бигиир.
Ол кэрэтин көрө туран
Олус үөрэн туойдум:
Эйиэхэ тэҥнээх дойду суох,
Мин төрөөбүт дойдум!
Оонньуу-күлэ мин иннибэр
Оруос долгулдьуйар,
Охсуллар оттоох киэҥ сирбэр
Хотуур кылбалдьыйар.
Ол быйаҥы көрө туран
Унаар дуолга туойдум:
Эйиэхэ тэҥнээх дойду суох,
Мин төрөөбүт дойдум!
Сипсийэргэ дылы гынар
Сибиэһэй сөрүүн тыал,
Сэбирдэҕинэн долгуйар
Ситэн турар күөх тыа.
Ойуур тыаһын истэ туран,
Олус үөрэн туойдум:
Эйиэхэ тэҥнээх дойду суох,
Мин төрөөбүт дойдум!

## Эйэ холууба

> Роман Атласов тыллара

> Христофор Максимов мелодията

Кыптыйдыы туттубут
Кылбаарар кынаттаах,
Элэйбэт-сылайбат
Эйэ, дьол холууба.
Көҥүлү, эйэни
Көхсүгэр сүгэҥҥин,
Кэрэ сир ийэни
Кэрийэн иһэҥҥин,
Өксүөнү, тыалары
Өтөрү көрөҕүн,
Үгүс да куораты
Үрдүнэн көтөҕүн. 2 төгүл
Кылбаара тэлээрэр
Кынатыҥ сылайбат,
Сындыыстыы сыыйыллар
Сырыыҥ да мөлтөөбөт.
Сүрэхпит биһиэнэ
Сүрдээҕин баҕарар
Көҥүл, дьол туһугар
Күүстээх көтөргөр.
Силбиктээх, тымныылаах
Сир үрдүн кэрийэ,
Эрдээхтик эн көтүүй,
Эйэ, дьол холууба. 2 төгүл

## Кыайыы күнэ

> Омук Уолун тыллара

> Степан Васильев мелодията

Алаас, улуус аайыттан
Аҕа дойдубут ыҥыран
Уоттаах сэрии үөһүгэр
Барбыттара уолаттар.
Саха хорсун саллаата
Уһансыбыт кыайыытын,
Үйэтиппит ааттарын
Санаан кэлиэх эмиэ бүгүн.
Хос ырыата:
Бүгүн сандаарар, күлүмүрдүүр
Бүтүн дойдубут үрдүнэн
Ыам ыйын тохсус күнэ —
Улуу Кыайыы көмүс күнэ.
Ильмень күөлгэ хаалбыттар
Куруук эдэр куттара,
Көмүс туруйа буоланнар
Бу күөх халлааҥҥа дайаллар.
Өрөгөйдөөх күннэрбит —
Өрүү өйдүү сылдьарга,
Умуллубат кутаалар —
Умнуллубат ааттарга.
Хос ырыата.
Дьоллоох олох сулуһун
Умаппытыҥ эн, ветеран,
Эйэ сырдык суһумун
Таһаарбытыҥ, сандаардан.
Сэрии уотун туораабыт,
Күндү, мааны киһибит,
Уостан-сүппэт махталбыт
Үйэлэргэ арыаллаатын!
Хос ырыата.

## Тыыннаахтар умнубат сыллара

> П. Одорусов тыллара

> Н. Бойлохов мелодията

Тыһыынча тоҕус сүүс түөрт уон биир — түөрт уон биэс
Тыыннаахтар умнубат сыллара…
«Адьырҕа өстөөҕү кыдыйар ытык иэс!»
Андаҕар этиллэр тыллара…
Хос ырыата:
Ол этэ уот сэрии ынырык сыллара!
Тыыннаахтар умнубат сыллара!
Биир ньыгыл сомоҕо модун күүс оҥорон,
Партия норуоту түммүтэ.
Абарыы-сатарыы дууһаны толорон,
Барыбыт санаатын күүрпүтэ.
Хос ырыата.
Хара дьай өстөөххө дойдубут сорҕото
Хараарбат хаанынан ытыыра.
Партизан күүһүттэн уордайбыт гестапо
Оҕону, дьахтары ыйыыра.
Хос ырыата.
Күөҕүнэн чэлгийбит куораттар, селолар
Күл-көмөр урусхал буолтара.
Бурдуктаах буолактар, сыһыылар, хонуулар
Эт сэмнэх өлүктэн туолтара.
Хос ырыата.
Хаан — хааҥҥа! Тыын — тыыҥҥа! Кырыктаах атаака
Хатанан хаалбыттар харахпар!
Ийэ буор, сир, халлаан хаһыыта, ынчыга
Иһиллэр курдуктар кулгаахпар.
Хос ырыата.

## Хоптолор

> Леонид Попов тыллара

> Захар Винокуров мелодията

Чуумпурбут муораҕа мунньустан
Хоптолор кылбаҥныы дайдылар.
Мин санаам, сүрэҕим тардыста
Төрөөбүт Хотугу дойдубар.
Онно хаар кыыдамнаан эрдэҕэ,
Күөллэргэ күдэрик түстэҕэ.
Онно тыал куһууран эрдэҕэ,
Киэҥ Лена мууһунан күллэҕэ.
Аҕынным хаан-уруу дьоннорбун,
Көлүйэ күөллэрдээх тыаларбын,
Түптэлэс тымныыга тыынарбын,
Төгүрүк алааспар сылдьарбын.

## Кыталыктар кырдаллара

> Леонид Попов тыллара

> Захар Винокуров мелодията

Үгүс үөмэх үөл үөттэр
Үмүрүччү үүммүттэр,
Кыталыктар кырдаллара —
Бу киэҥ Лена кытыллара.
Улуу өрүс хочотугар —
Куба түһэр хомотугар,
Ыйырбахтаан ылар курдук,
Эҕирийэн тыына турдум.
Кэрэкэтиэн — Ийэ дойдум,
Сахам сирин сааскы күөҕэ,
Кэҕэ эттин, чыычаах туойдун,
Сүрэх тэптин күүс үлэҕэ!

## Дойдуттан арахсыы

> Дмитрий Санников тыллара, мелодията

Алааспыт, быраһаай —
Бардыбыт тус хоту
Сэрииттэн сэтэрээн,
Кураантан күһэллэн.
Хос ырыата.
Эргиллэн кэлиэхпит
Аны саас — эн күүтээр!
Эн көрсөөр дьонноргун
Чээлэй күөх уйгунан.
Тус хоту баар дииллэр
Балыктаах өрүһү.
Тус хоту баар дииллэр
Табалаах тайҕаны.
Хос ырыата.
Эргиллэн кэлэммит
Баһыахпыт быйаҥы,
Уруйдаан көрсүөхпүт
Кыайыылаах саллааты.
Хос ырыата.

## Тус хоту

> Иннокентий Сосин тыллара

> Степан Васильев мелодията

Кылбаарар туундарам сааскыта,
Кылбаарар туундарам туллуга,
Кэрэ кыыс барахсан кэтэһэр,
Кэрэ кыыс барахсан көһүтэр.
Хос ырыата.
Тус хоту, тус хоту — мин дойдум,
Тус хоту, тус хоту — мин дьолум.
Мин дьолум, тапталым уйата,
Мин дьолум, тапталым үөрүүтэ.
Ыксаллаах ый-хонук бытаарар,
Ыксаллаах ый-хонук мунчаарар.
Мин тойон сүрэҕим тардыһар,
Мин тойон сүрэҕим тиэтэйэр.
Хос ырыата.
Сотору, сотору көттөрбүн,
Сотору-сотору тиийдэрбин!
Кэрэ кыыс барахсан кэтэһэр,
Кэрэ кыыс барахсан көһүтэр.
Хос ырыата.

## Тус хоту үөскээбит буоламмын

> Леонид Попов тыллара

> Лазарь Филиппов мелодията

Тус хоту үөскээбит буоламмын,
Ыас хара баттахтаах эбиппин.
Хара тыам лабаатын ыламмын,
Төбөбөр анньыммыт эбиппин.
Тус хоту үөскээбит буоламмын,
Кыараҕас харахтаах эбиппин,
Хас булдум хардыытын кыҥааммын,
Итинник харахтаах эбиппин.
Тус хоту үөскээбит буоламмын,
Арыый да маадьаҕар эбиппин.
Тайҕаны тайана сылдьаммын,
Табаны элбэхтик мииммиппин.
Тус хоту үөскээбит буоламмын,
Эҥээркэй куоластаах эбиппин,
«Эһиэкэй» этэммин, ыллааммын,
Итинник куоластаах эбиппин.
Кустукка сууланан киэргэнэр
Хотугу дойдубун таптыыбын.
Ол дойдум буоругар үктэнэн,
Үүннэҕим буолуо дии саныыбын!

## Дьүкээбил

> Леонид Попов тыллара

> Исай Брызгалов мелодията

Туус маҥан табанан көтүтэн
Дьиэбэр мин чугаһаан иһэбин.
Хотугу саҕаҕы киэргэтэн
Умайан таҕыста дьүкээбил.
Хос ырыата:
Дьүкээбил умайда,
Күлүмнүү сыдьаайда,
Дьүкээбил умайда,
Күлүмнүү сыдьаайда.
Сулустаах, чолбонноох халлааммар
Субулла сүүрдүлэр кустуктар,
Солко күөх, уот кыһыл былааттар
Суугунуу сапсынар курдуктар.
Хос ырыата.
Мин таптыыр хотугу дойдубар
Күлүмнэс ыйдаҥа буоланнар,
Үрдүбэр кытыаста турдулар
Үөмэхтэс, үллэҥнэс долгуннар.
Хос ырыата.

## Өлөөн үрэҕин үрдүгэр

> Л. Попов тыллара

> Н. Прокопьев мелодията

Үп-үрүҥ үүт туман буоламмын
Мин Өлөөн үрэҕин үрдүгэр
Өрүүтүн чаҕылла турдарбын
Үчүгэй да буолуо, үчүгэй.
Хос ырыата:
Үргэл дуу, Чолбон дуу буоламмын
Мин Өлөөн үрэҕин үрдүгэр
Өрүүтүн чаҕылла тыктарбын
Үчүгэй да буолуо, үчүгэй.
Үтүөкэн болбукта буоламмын
Мин Өлөөн үрэҕин үрдүгэр
Өрүүтүн долгуйа үүннэрбин
Үчүгэй да буолуо, үчүгэй.
Хос ырыата.
Кырса кыыл кылбайар налыытын,
Кыыл таба кыырайар алыытын,
Муустаах хаар үөскэппит үрэҕин
Өлөөнү таптаата сүрэҕим.
Хос ырыата.

## Сааскыга

> Күннүк Уурастыырап тыллара

> Марк Жирков музыката

Саас буолан күн уһаан, сандааран
Сүрэхпин үөрүүнэн уоттаата,
Тымныылаах кыһыммыт, дьэ, ааһан
Киэҥ халлаан киэлитэ тунаарда.
Сотору, сотору үлүгэр
Элиэнэ эҥсиллэн дьалкыйыа,
Күлүмнүүр долгуннаах үөһүгэр
Күн уотун оргула умайыа.
Оччоҕо ол көстөр мырааммыт
Күөх дьирим охсулла тунаарыа,
Күлүгэ көстүбэт салгыммыт
Көр ырыа уотунан сатарыа.
Дьэ, кытаат, күн уһаан сандааран
Сүрэхпин үөрүүнэн уоттаарыый,
Кэлиитин тухары алааран
Киэҥ халлаан киэлиитэ тунаарыый.

## Лена эбэккэм

> Иван Гоголев тыллара

> Дмитрий Михайлов мелодията

Лена, Лена,
Лена эбэккэм,
Чуумпу киэһэ наскый, нуурай,
Маннык күөҕү,
Маннык туналы
Хайдах таптыы көрүөҥ суоҕай?
Сүрэх үөрэр,
Санаа күүһүрэр
Модун иэҥҥин көрөн туран,
Ол иһин да
Көҥүл кубалар
Кэлэллэр саас суохтаан-ахтан.
Хоодуот хотой
Хонор очуоскар
Былыргыттан уйа туттар,
Хоодуот дьоннор
Кындыа кытылгар
Саас буоланнар суугунууллар.
Лена, Лена,
Лена эбэккэм,
Күн төрүүр эн урсуҥҥуттан,
Эн хотугу
Сырал чолбону
Саба ыһыый долгуҥҥунан.

## Сайыҥҥыга

> В. Колтовской тыллара уонна мелодията

Кэрии тыаҕа кэҕэ этэн
Чоргуйара иһиллэр,
Кэрэ кыыстыы кэмчиэрийэн,
Тохтуу-тохтуу чоргуйар.
Кэллэ манна самаан сайын
Биһигини үөрдээри,
Ойуу-симэх дьарҕааларын
Ачаларга тэлгэттэ.
Хос ырыата:
Доҕоччугуом, маннык кэрэ
Самаан сайын кэлбитин
Үөрэ көрсүөҥ этэ дуо?
Саҥа көппүт чыычаах курдук
Күөх халлааным урсунугар
Көтө дайыаҥ этэ дуо?
Көрсүө-сэмэй, көрдөөх-нардаах
Бүлүүм сирин дьонугар
Үрдүк үлэ, нарын ырыа
Аргыстаста бу кэмҥэ.
Үрүҥ көмүс долгуннардаах
Бүлүү Эбэм сүнньүгэр
Хопто маҥан аалчааннарым
Аҥаарыһа дайдылар.
Хос ырыата.

## Сардааналыын көрсүһүү

> Иван Гоголев тыллара

> Валерий Ноев мелодията

Сайын Лена кытылынан
Мин дьаарбайа сылдьаммын,
Күөх сарсыарда хайаан да
Көрсөбүт сардааналыын.
Ленам саамай кырасыабай
Сибэккитэ, мин санаабар,
Быстах, тутах буолбатах,
Көмүстээҕэр, алтаннааҕар.
Сайын аайы сардааналыын
Көрүстэрбин эрэ мин
Сиргэ ырыа, кэрэ ыра
Баарын дьэ итэҕэйэбин.

## Киэһээҥҥи Бүлүү

> Аким Кондратьев тыллара

> Алексей Васильев мелодията

Тиһэх сардаҥа тиэтэйэн
Долгун устун ойуолуур,
Ойон иһэн, бүдүрүйэн,
Охтон ууну ойуулуур.
Уҥуор эрдии элэҥниир,
Тыы устан сундулуйар,
Талаанныран килэҥниир
Бүлүү эбэм улуутуйар.
Ыраас ууга сэрэнэн
Ый алтанын суурайар,
Кыыс ырыатыгар бигэнэн
Киэһэ Бүлүүм нухарыйар.

## Ахтылҕан

> Иван Алексеев тыллара

> Христофор Максимов мелодията

Киэһээҥҥи боруорга сандааран
Сунтаарым уоттара күллэҕэ,
Сааскы күн чаҕылын санатан
Эн хоһуҥ күндээрэ түстэҕэ.
Киэргэллээх остуолун үрдүгэр
Кинигэ арылла сыттаҕа.
Сибэкки туруорбут түннүккэр
Тунаархай ыйдаҥа тыктаҕа.
Амарах, элэккэй дууһаҕын
Ахтылҕан сабардаан куустаҕа.
Мин ахтар, мин сырдык тапталым
Сүрэҕим иһигэр састаҕа.
Ырыаһыт күөрэгэй буоламмын
Ыраах баар доҕорбор тиийдэрбин,
Оо, сылаас илиитин тутаммын
Эйэҕэс тыллары эттэрбин.

## Бүлүүм уута дьэҥкэриэ

> Светлана Юргина тыллара

> Галина Мамонтова мелодията

Алаас намыын ырыатыгар
Алаһа дьиэ ахтылҕана,
Ырыа истиҥ иэйиитигэр
Ыра санаам абылаҥа.
Хос ырыата:
Сахам сирин сарсыардата —
Тахсар күнүм саһарҕата,
Бүлүү эбэм долгуна
Күлүмүрдэс чаҕыла.
Тэҥкэ чэгил тиит мастардаах
Тыабыт үгүс кистэлэҥэ,
Туойар-ыллыыр «модун» муорам
Тоҕуоруйбут аймалҕана.
Хос ырыата.
Туора туран туораан биэрэн
Тэһииннэнэн уоскуйуо,
Бүлүү эбэм уһуктуо
Күлүмүрдүү долгуйуо.
Хос ырыата.
Кэрии тыалаах алаастарбар
Күөрэгэйим дьырылатыа,
Кэхтэн биэрбэт кэскиллээх
Ырыаны ыччат ыллаһыа.
Хос ырыата.

## Тааттаҕа

> Алексей Бродников тыллара

> Денис Данилов мелодията

Талаҕа мускуллар
Таатта чээл хонуута,
Сүрэхпэр кутуллар
Сүлбэтин долгуна,
Көрүлүүр ырыабын
Көччүтэн биэрэрдии,
Көмүстээх кынатын
Көтүтэн эрэр дии.
Утары хайыһар
Уҥуоргу тумуллар,
Буойуннуу туттунар
Бухатыыр курдуктар.
Аҥааттар алаастар,
Алардыыр чараҥнар
Тус-туспа ааттаахтар,
Тупсан да тураллар.
Суһуоҕун субуппут
Сул маҥан хатыҥа, —
Кыбыста туттубут
Кыыс оҕо ханыыта.
Ситэри тупсубут
Силигир тэтиҥэ,
Дьиктитик дугуйбут
Дьиибэлээх уол тэҥэ.

## Алааһым арылы кустуга

> Иван Федосеев тыллара

> Виталий Андросов мелодията

Алааһым салгына,
Арылы кустуга,
Дьэдьэнин амтана,
Дьэргэйэр ыллыга.
Олус да күндүгүн,
Оо, бэйэм сөҕөбүн —
Алааһым арылы кустуга!
Алааһым тулата
Айгыр күөх барыта,
Сибэкки сипсиэрэ,
Сэмэй тыал сиккиэрэ.
Кэрэ да эбиккин,
Эн миэхэ биһиккин —
Айгыр күөх симэхтээх алааһым.
Алааспар кус үөрэ
Аймалҕан түһэрэр,
Кырдалга күөрэгэй
Ырыата дэлэгэй.
Үтүөкэн да эбит
Үөскээбит эйгэбит —
Күөрэгэй ырыалаах алааһым.
Ол күөлгэ долгуннар
Оһуокай тэбэллэр,
Кырылыы устаннар
Кытыыга сүтэллэр.
Арылхай, чаҕылхай
Алааһым барахсан,
Арылхай алааһым барахсан!

## Төрөөбүт алааспар

> Христофор Горохов тыллара

> Афанасий Кузьмин мелодията

Кыһыл көмүс сүүтүк буолан,
Алтан төбө мичилийэр.
Тула өттүм дьолу туойан,
Биир кэм үөрүү битийэр.
Хос ырыата:
Итинник бүгүн көрүстүлэр
Ааспыт сааһым доҕотторо.
Кыламаммар ыйаннылар
Сулус курдук мөһүүрэлэр.
Бэрт кыратык тохтуу-тохтуу
Күөрэгэйим күнү быһа
Сахам дьикти хомуһунуу
Кылыһаҕын тула ыһар.
Хос ырыата.
Доҕор уолун көрсө кэлбит
Кыбыстыган кэрэ кыыспыт,
Хатыҥчааным тула ыспыт
Суһуохтарын тыалга тарыы.
Хос ырыата.

## Хоптолоох алааска

> А. Барашкова тыллара уонна мелодията

Сир үрдүгэр баар саамай кыраһыабай
Алааһы көрдөрбүтүҥ эн миэхэ,
Харахпар хатанна ол чуумпу киэһэ
Былыттар быыстарынан ый устара…
Хос ырыата:
Ол онно хоптолор аймана көтөллөр,
Ол онно эн биһи көрсүбүппүт.
Умнуом дуо, ама, мин тииттэрдээх сыырдары,
Хоптолоох биэрэги, эйигин, умнуом дуо?
Тиийиэм дуо аны ол кэрэ алааска?
Истиэм дуо аны хопто хаһыытын?
Төннүбэт эдэр саас көмүс күннэрин
Өйдөөн, санаан, долгуйан, ыллыам дуо аны?
Хос ырыата.

## Сибэкки биһикки

> Павел Соловьев тыллара

> Виталий Андросов мелодията

Үөскээбит үрэҕим биэрэгин
Сыл аайы симэх от сабыыта,
Көрсөбүт сибэкки уонна мин
Үрүҥ түүн арыллан ааһыыта.
Көрөҕүөн, соҕотох ол хатыҥ
Күн тахсар саҕаҕар күөгэйэр,
Ол солко суугунас суһуоҕун
Тыалынан тараанан нусхайар.
Сибэккиэм, күн диэки эргийэн
Кэрэчээн иэдэскин күлүмнэт,
Минньигэс сытынан илгийэн
Мин түөспүн үөрүүнэн үлүмнэт.
Күндэлэс Луҥхабар кэлэммин
Сүһүөхпэр көй сүүрүк уһунна,
Күүлэйдээн күүс-күдэх ыламмын
Сүрэхпэр сибэкки тылынна.

## Кэрэҕэ аналбыт

> Григорий Кобяков тыллара

> Луҥха Өлөксөй мелодията

Биһиктиир Ийэ сир
Сырдык күн күлүмэр,
Утары тоһуйар
Ытыһын үрдүгэр.
Хос ырыата:
Кэрэчээн сибэкки
Уонна эн биһикки. 2 төгүл
Саас аайы сырдыктан,
Таһымныыр тапталтан
Күүс-күдэх ыламмыт
Саҥалыы тыллабыт.
Хос ырыата.
Ол иһин кэрэҕэ
Үйэттэн үйэҕэ
Саҥалыы айыллар
Аналлаах эбиппит.
Хос ырыата.

## Эн үүнүүй, Сардаана

> С. Капитонов тыллара

> П. Васильев мелодията

Кэбис даа, сардаана, соһуйан,
Мин диэки көрдөһө көрүмэ,
Баҕардар тарбаҕа таарыйан,
Кэрэбин үргүтүө дуу диэмэ.
Хос ырыата:
Эн үүнүүй, эн үүнүүй, сардаана,
Үйэ-саас кэхтэрин билбэккэ,
Сардаана — күөх хочо сулуһа
Бар дьоҥҥор үөрүүнү бэлэхтээ.
Ыччаккын кэрэҕэ угуйар
Аналыҥ чэлгийдин сыл аайы,
Хас биирбит сүрэҕэр тылыннар
Бу сиргэ, олоххо тапталы.
Хос ырыата.
Эн намчы олбоҕуҥ үрдүнэн
Үрүҥ күн илгэтин ибиирдин,
Ийэ-сир биһигэ эйгэҕэр
Хаһан да ыар күлүк түспэтин.
Хос ырыата.

## Сардаана сибэкким

> Иван Алексеев тыллара

> Кирилл Герасимов музыката

Сарсыарда саһарҕа кэриэтэ
Сандаара күлүмнээн тахсаҕын,
Күөх унаар тиэргэммин киэргэтэ
Тэтэрэн дьэргэйэ тураҕын.
Сардаана сибэкким,
Сардаана сибэкким.
Айылҕам нап-нарын чыычааҕа,
Саас-үйэ бар дьону сирдээбит.
Күн санаа көмүстээх утаҕа
Кырдьык да эн буолар эбиккин.
Сардаана сибэкким,
Сардаана сибэкким.
Саас аайы бу үрэх устуохтун,
Күөрэгэй чугдаара туойуохтун.
Саас аайы сирэм күөх чэлгийдин,
Сир-халлаан кылбаара дьэргэйдин.
Сардаана сибэкким,
Сардаана сибэкким.

## Ырыам уонна сибэкким

> Иван Егоров тыллара

> Николай Сорокин мелодията

Уостан арахпат номоххо
Дьиҥнээх таптал кэпсэнэр,
Дьиҥнээх даҕаны олоххо
Дьикти элбэх дэһэллэр.
Хос ырыата:
Ылламматах ырыалардаах
Ырайдарын аастарбын,
Сиргэ үүммэт айылгылаах
Сибэккини булларбын.
Ыра санаам кынаттара
Ырыам уонна сибэкким,
Олоҕум тыыннаах ымыылара
Түүлбэр эрэ киирэҕит.
Хос ырыата.
Дьоллоох олох аргыстара
Ырыам уонна сибэкким,
Ыҥыра-угуйа туруохтара
Сырдык сулус уотунан.
Хос ырыата.

## Хагдарыйбат ньургуһунум

> А. Дмитриев-Чүмэчи тыллара уонна мелодията

Күөх сэбирдэх саһаран,
Тоҕо сиргэ түһэрий?
Хагдарыйбыт ньургуһунум,
Силис тардан үүммэккиний?
Хос ырыата:
Этиий миэхэ, нарын ырыа,
Хагдарыйбат ньургуһунум,
Ааспыт сыллар кэрэлэрэ —
Мин маҥнайгы тапталым.
Тоҕо эмиэ эн иккиһин
Мин сүрэхпэр тыллыбаккын?
Хагдарыйбыт ньургуһунум
Силис тардан үүммэккиний?
Хос ырыата.
Күнүм тахсан күлүмүрдүө,
Ньургуһуну тылыннарыа,
Ол ньургуһун мин сүрэхпэр
Таптал кыымын тилиннэриэ.
Хос ырыата.

## Чараҥҥа

> Марфа Куличкина тыллара

> Валерий Ноев мелодията

Күлүмүрдэс сырдык уулаах
Көлүччэни тула кыйа,
Хаарыс солко таҥас кэппит
Хатыҥ чараҥ кэккэлээбит.
Хос ырыата:
Намылыһан, наҥнарыһан
Барахсаттар кэрэлэриэн,
Куба кыыллыы, нарын кыыстыы
Туналыһан ыраастарыан!
Күнтэн түһэр көмүс кыымы,
Күөйэ көтөн, кууһан ылла.
Үөрүүтүттэн чэпчээбиттии,
Тэлибирии суугунаата.
Хос ырыата.
Дьикти чуумпу нуурал киэһэ
Эдэр уолчаан манна кэлиэ.
Күүтэр, таптыыр кыыһын көрсө,
Истиҥ иэйии тылын эттин.
Хос ырыата.
Ыраас ыра, итии таптал
Ымыы кута уйаланнын…
Хатыҥ чараҥ чуумпу уутун,
Силлиэ-буурҕа аймаабатын!
Хос ырыата.

## Маҥан мастар

> Петр Тобуруокап тыллара

> Аркадий Алексеев мелодията

Саһарҕалаах киэһэлэрбэр,
Сайылыгым кэриитигэр
Туртаһаллар, маҥхаһаллар,
Туналыһа кылбаһаллар.
Хос ырыата:
Мааны мастар,
Маҥан мастар
Хоҥкуй-нуоҕай
Хатыҥнар.
Хопто мастар,
Холууп мастар —
Үҥкүүһүт хатыҥнар.
Арыы саһыл сарыалларга,
Айгыр-силик чараҥнарга
Кэккэлэһэ турдахтарыан,
Кэрэлэрин, нарыннарын.
Хос ырыата.
Самаан сааскы нуоҕалыгар,
Сайын күөгэл нусхалыгар
Кыҥкыр-лыҥкыр кыталыктыы
Хобо-лоҥкур кубалардыы.
Хос ырыата.

## Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн

> Николай Попов тыллара

> Анастасия Варламова мелодията

Оҥоойуктаах орой-мэник
Ойор-тэбэр оҥхойдорум,
Оҥоойулаах омоох суолум
Оһон сүтэн симэлийбит.
Кып-кытархай дьэдьэн имнээх,
Кып-кыракый солооһунум
Симэх-оһуор сиэрэ ситэн,
Арай тупсан сириэдийбит.
Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн,
Күөх тайҕам быйаҥыттан,
Алаас кыыһа, оҥоойуктан
Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн,
Ахтар-саныыр аспыттан.
Хоту дойдум хоптолоро,
Айманымаҥ арахсарбар,
Тымныы муорам хомолоро,
Силлиэримэҥ дойдулуурбар.
Бүгүн манна муһуннулар
Чэччиниэрдэр, хахыйахтар,
Талбаарыһа уһуннулар
Ытыс муҥа кэһии уунан.
Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн,
Күөх тайҕам быйаҥыттан,
Алаас кыыһа, оҥоойуктан
Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн,
Ахтар-саныыр аспыттан.
Эчи-эчи, үчүгэйин,
Эчи-эчи, минньигэһин.

## Үрүҥ күн

> Сергей Попов тыллара

> Алексей Егоров мелодията

Халдьаайыга ньургуһун
Саас тылларын тухары,
Кырдалларга күөрэгэй
Көрүлүүрүн тухары.
Хос ырыата:
Үрүҥ күнүм халлааны
Сыдьаайарын тухары,
Ыра санаа ырыа буолан
Ыллана туруо.
Алаас күөҕэр сибэкки
Нуоҕайарын тухары,
Кэрии тыаҕа кэҕэбит
Чоргуйарын тухары.
Хос ырыата.
Күөх ачаҕа мин оҕом
Күөлэһийэрин тухары,
Чараҥнарга ыччатым
Чаҕаарарын тухары.
Хос ырыата.
Ийэ сиргэ дьон-аймах
Иллээхтэрин тухары,
Ийэ-аҕа дьоллоро
Туругурарын тухары.
Хос ырыата.

## Өрүүнэ

> Моисей Ефимов тыллара

> Христофор Максимов мелодията

Сэгэттэйим оҕото,
Сэмэй, нарын Өрүүнэ,
Хара долгун суһуоххун
Хайа тардан өрүнэ,
Көлүкэчээн уутугар
Күлүктэрин көрүнэ,
Үлэлэргэр бараары
Үөрэ-көтө тураргын,
Көрөөхөйдөөн бараммын,
Алаас тыала буоламмын
Аргыый, аргыый бигээммин,
Ити хара суһуоххун
Имэрийэн ылларбын!
Сарсыардааҥҥы тахсар күн
Сардаҥата тыгыыта,
Хойуу ойуур быыһынан
Ходуһалыыр суолларгар,
Лаглайаахтыыр хатыҥым
Лабаалара буоламмын,
Куота көтөр бэйэҕин
Кууһаахайдаан ылларбын!
Күнүс оттуу сылдьаҥҥын
Күүстээх сырал куйаастан
Сүүрээн тымныы уутунан
Сөрүүкээри суунаргын,
Арыы чараҥ тыалартан
Анаараахтаан бараммын,
Ууну кытта уу буолан,
Уостан-сүтэн тиийэммин,
Ыраас таммах курдук мин
Ытыстаргар баһыллан,
Обуйукаан уоскуттан
Оргууй уураан ылларбын!

## Туйаарыма Куо

> Геннадий Бечеряков тыллара уонна мелодията

Ый симик уотугар
Мин илэ көрөбүн —
Туус маҥан ат үөһэ эйигин
Симэхтэрин симэнэн,
Киэргэллэрин киэргэнэн,
Хаамтаран наскытан эн кэллиҥ.
Мин биллим эйигин, Туйаарыма Куо,
Төбөбүн төҥкөтөбүн эн иннигэр,
Аккын сиэтэн тэлгэһэбэр киллэриэм,
Кымыстаах чороонунан күндүлүөм.
Оҕо сааһым баҕата
Бүгүн миэнэ, дьэ, туолла —
Туйаарыма Куолуун көрүстүм.
Илиибиттэн ылбыта,
Дьоллоох буолуҥ диэбитэ
Уонна аргыый тэйэ хаампыта.
Махтанабын эйиэхэ, Туйаарыма Куо,
Дьолбун төлкөлөөн, түстээн ааспыккар.
Мин олохпор өлбөт-сүппэт өйдөбүл —
Туйаарыма Куолуун мин көрсүһүүм.

## Кыыс мичээрэ

> Петр Тобуруокап тыллара

> Николай Тулааһынап мелодията

Кыыс мичээрэ түстэҕинэ —
Эн көмүстүү кынаттааххын,
Кыыһар сарыал дьирбиитинэн
Кыталыктыы дайаҕын.
Кыыс мичээрэ түстэҕинэ —
Сүрэххэр чаҕыл түһэр,
Сааскы күөх тыа кэтэҕиттэн
Кэҕэ этэрэ иһиллэр.
Кыыс мичээрэ түстэҕинэ —
Ыраах кустук тардыллар,
Сир көҕөрөн эрдэҕинэ
Сибэкки хамсыы тыллар.
Кыыс мичээрэ түстэҕинэ —
Эдэргин да кэрэҕин,
Арай сүрэх тэптэҕинэ
Үөһэ тыынан ылаҕын.

## Эйиэхэ мин ырыа бэлэхтиим

> Христофор Горохов тыллара

> Сергей Попов мелодията

Эйиэхэ мин ырыа бэлэхтиим
Үүт-тураан, нуһараҥ сарсыарда,
Хомуспун сахалыы этитиим
Сүүс араас куолаһы чугдаарда.
Эйиэхэ мин ырыа бэлэхтиим
Маҥнайгы күммүтүн эргитэ.
Ол ааспыт сыллартан мичээрдиим
Күн ууруур ыллыгын сэгэтэ.
Эйиэхэ мин ырыа бэлэхтиим
Дьолбутун кубалыы сырдата.
Инники кэммитин симэтиим
Сибэкки ыһыаҕар суулата.
Эйиэхэ мин ырыа бэлэхтиим
Эн ааккын үйэҕэ ааттата.
Дьылҕабар иэйиинэн ыалдьыттыым
Бу сырдык санаабын алҕата.

## Эйигин кытары

> Иннокентий Артамонов тыллара

> Алексей Свешников мелодията

Эйигин кытары көрсүөҕүм
Маҥнайгы саһарҕам тылларын,
Ол онно долгуйа истиэҕим
Күөрэгэй уһуктан ыллыырын.
Эйигин кытары хаамсыаҕым
Аргыыйдык сииктэри түһэрэн,
Көтүөҕэ сыһыыттан туманым,
Күн көрүө ыраахтан мичээрэн.
Эйигин кытары барыаҕым
Олоҕум ыллыгын устунан,
Өйөһөн-өйдөһөн кырдьыаҕым
Эн намчы санныгар тайанан.

## Эйигинэн дьоллоохпун

> Екатерина Новикова-Дьулуура тыллара

> Галина Шахурдина мелодията

Саймаарабын мин
Сөбүлүүр көрүүгүттэн,
Талбаарабын мин
Таптыыр хараххыттан.
Сылаанньыйабын мин
Сыллаан ыллаххына,
Ымманыйабын мин
Ыга куустаххына.
Уулла уҥабын эн ууруургуттан,
Айманабын мин ырааттаххына,
Уйадыйабын уһуур буоллаххына,
Тэһийбэппин мин эн
Тэйэ хаамтаххына.
Тулуйбаппын арыт миигин
Тумна хаамтаххына.
Айманабын мин ырааттаххына.
Өрөгөйдүүбүн өйдөөх санааҕыттан,
Саргыланабын сылаас сыһыаҥҥыттан,
Үөрэбин үрдүккэ эн дьулуһаргыттан,
Сайдабын эйигин сөҕө
Сырдык ыралааххыттан.
Сэргэхсийэбин сылаас
Сыһыаҥҥыттан,
Дьоллонобун эн дьоһун
Бэйэҕиттэн!

## Ньургуһун

> Егор Слепцов тыллара

> Владимир Татаринов мелодията

Саас аайы хонууга тыллыахпын
Ньургуһун буолбатах эбиппин,
Олоҕу саҥалыы таптыахпын
Сааһыран хайы-сах сиппиппин.
Хос ырыата:
Оо, арай дууһабар билигин
Маҥнайгы тапталым тилиннин,
Ньургуһун, эн курдук симэнэн,
Этиэхтэн кэрэтик тылыннын.
Биир кэрэ сибэкки кыыс баарын
Мин билэр, сөбүлүүр эрээри,
Уон аҕыс саастаахпар улдьааран
Атыны аналым диэбитим.
Хос ырыата.
Түргэнник да ааһар сыл-хонук,
Маҥнайгы ньургуһун тапталым,
Сааһыран бардаҕым аайытын,
Саас тыллар сүрэхпэр истиҥник.
Хос ырыата.

## Соһуччу көрсүһүү

> Василий Григорьев тыллара

> Роман Степанов мелодията

Мин бүгүн эйигин көрсөммүн
Билбэккэ аһара сыыспыппын,
Сүрэхтиин бүтүннүү нүөлүйэн
Хойутаан да буоллар өйдөөтүм.
Хос ырыата:
Эн аастыҥ, эн бара турбутуҥ
Кэннигин хайыһан көрбөккө,
Хомойдум — ол эрэн өйдөөтүм
Ааспыты эргитэр кыах суоҕун.
Ол ону, ааспыты санатта,
Эн биһи соһуччу көрсүүбүт,
Ол ону, ааспыты санатта,
Эйэҕэс эн сэмэй мөссүөнүҥ.
Хос ырыата.
Элбэх да хаар түһэн ууллара,
Элбэх да уу сүүрэн аастаҕа,
Арай мин умнубат эбиппин
Эйигин көрсүбүт кэмнэрбин.
Хос ырыата.

## Ахтылҕан

> Иван Федосеев тыллара

> Галина Шахурдина мелодията

Ахта эрэ түстэрбин
Аймаһыйан ылабын.
Үтүө, дьоллоох күннэрбин
Өйдөөн үөһэ тыынабын.
Сибэккилээх сыһыынан
Сиэттиһиэхпит дуо, аны?
Киэһэ барык быыһынан
Куустуһуохпут дуо, аны?
Санаан эрэ кэллэрбин
Саппаҕыра сөҥөбүн.
Эргиллибэт эдэрбин
Эргиллэммин көрдүүбүн.
Сибэккилээх сыһыынан
Сиэттиһиэхпит дуо, аны?
Киэһэ барык быыһынан
Куустуһуохпут дуо, аны?
Ааһан биэрбэт ахтылҕан
Амньыратар сүрэхпин.
Аһын, миигин, оо дьылҕам, —
Аҕал биирдэ сэгэрбин!
Чаҕыл уоттаах чараҥҥа
Дьаарбайыахпыт дуо, аны?
Долгураҥҥа, чуумпуга
Чуопчаарыахпыт дуо, аны?

## Гитара[1]

> Пантелеймон Тулааһынап тыллара

Сүрэхпин долгутан
Гитара тыаһыыр,
Сэгэрим түүн буолан
Санньыйа саныыр.
Биир тылы кэрэтик
Эйиэхэ этиим.
Сэгэрим, сэгэрим,
Сэгэрим, истиий.
Төбөтүн төҥкөтөн
Сурукпун ааҕар,
Санаата көнньүөрэн
Мичээрэ үөрэр.
Биир тылы кэрэтик
Эйиэхэ этиим.
Сэгэрим, сэгэрим,
Сэгэрим, истиий.
Былыты быыһынан
Ыйдаҥа тыгар,
Күөх баархат устунан
Күлүмнүү оонньуур.
Биир тылы кэрэтик
Эйиэхэ этиим.
Сэгэрим, сэгэрим,
Сэгэрим, истиий.

## Өр да мин эйигин күүппүтүм

> Эллэй тыллара

> Грант Григорян музыката

Өр да мин эйигин күүппүтүм,
Күн мыраан кэтэҕэр түспүтэ,
Түннүккэ олорон көрбүтүм:
Күөх алар күлүмнээн бүппүтэ.
Илиигин сүрэхпэр тутаммын
Мин наҕыл саҥанан эппитим:
«Мырааны күн кууһар, таптааммын
Эйигин мин кууһуом», — диэбитим.
Ол күммүт унааран бүппүтэ,
Билигин эн суоххун… Оо, сэгээр,
Күүтээхтиир сүрэххэ мүнүүтэ
Бүтүн сыл эрэйин көбүтэр.
Албын кыыс кэриэтэ ньылбааран
Түннүкпэр күһүҥҥү ый тыкта.
Чугаспар гитара чугдааран
Ахтыбыт сүрэхпин долгутар.

## Арахсыы

> Пантелеймон Тулааһынап тыллара

> Анна Егорова мелодията

Мин куруук эйигин көрөбүн
Түннүкпэр элэҥнээн ааһаргын.
Чүмэчиҥ сырдыгар көрөрүм
Түүннэри кинигэ ааҕаргын.
Өр буолла эн биһи арахсан
Үлэлии айанныах буолбуппут.
Киэһээҥҥи халлааҥҥа ый тахсан
Килбиктик көрсүһэ турбуппут.
Ол кэмҥэ, доҕоччуок, эн миэхэ
«Быраһаай!» — диэн этэн бүтээртиҥ.
Мин эдэр төлөннөөх сүрэхпэр
Тапталыҥ кустугун түһээртиҥ.
Халыҥ хаар, таас хайа кэтэҕэр
Ол онно, мин күндү сэгэрим,
Үөскээбит ойууруҥ иһигэр
Үөрэҕи тарҕата тиийбитиҥ.
Мин куруук эйигин өйдүүбүн
Түннүкпэр элэҥнээн ааһаргын.
Чүмэчиҥ сырдыгар көрөрүм
Түүннэри кинигэ ааҕаргын.

## Илиибэр эн илииҥ баар курдук

> Леонид Попов тыллара

> Грант Григорян музыката

Илиибэр эн илииҥ баар курдук,
Сүрэхпэр — сүрэҕиҥ сылааһа.
Өрүүтүн билиэхтин бу курдук
Үйэлээх тапталыҥ былааһа.
Доҕоруом, миигинниин үллэстиэҥ
Үөрүүбүн, эрэйбин, дьылҕабын.
Мин ааппар долгуйа эн истиэҥ
Сириини, хайҕалы, дьон хобун…
Ардыгар санаарҕыам, санньыйыам.
Мунчаарбыт сүрэхпин үөрдүөҥ дуо?
Сылайан санныгар тайаныам,
Ыараабыт илиибин уйуоҥ дуо?
Сыыстахха алҕаспын көннөрөн
Эрэллээх доҕоруом эн буолуоҥ,
Миигинниин биир тэҥҥэ үктэнэр
Аналлаах аргыһым эн буолуоҥ.
Илиибэр эн илииҥ баар курдук,
Сүрэхпэр — сүрэҕиҥ сылааһа.
Өрүүтүн билиэхтин бу курдук
Үйэлээх тапталыҥ былааһа.

## Үчүгэй да этэ ол сайын

> Альберт Бүлүүйүскэй тыллара

> Денис Данилов мелодията

Үчүгэй да этэ ол сайын…
Эн биһи дьаарбайа сылдьарбыт,
Ойууртан сөрүүн тыал салгыйан
Кынаттаах кэриэтэ хаамсарбыт.
Сибэкки нуоҕайан турарын
Эйиэхэ биэрээри төҥкөйдүм:
«Кэбиһиий, үүннүнүүй», — диэн баран,
Мин диэки истиҥник көрбүтүҥ.
Лыах көтө сылдьарын тутаары,
Илиибин арааран испиппэр:
«Көттүнүүй көҥүлү кытары…» —
Илиибин туппутуҥ илиигэр.
Күөх хатыҥ быыһыгар киирэммин,
Уоскуттан уураары гыммыппар:
«Доҕоччуок, күн көрүө дии…» — диэҥҥин
Сипсийэн эппитиҥ кулгаахпар.
Үчүгэй да этэ ол сайын…
Эн биһи дьаарбайа сылдьарбыт,
Сүрэхпит биир суолу арыйан
Кынаттаах кэриэтэ хаамсарбыт.

## Ама умнар үһүбүөн

> Григорий Данилов тыллара

> Георгий Никифоров мелодията

Сибэккини сыллыы-сыллыы
Сэргэстэһэн испиккин,
Ырыаны ыччат таптыыр
Ыллыах эрэ диэбиккин.
Ама умнар үһүбүөн,
Эн да умнар үһүгүөн.
Матыыбын таппатахпар
Маннык ыллаа диэбиккин,
Уонна уол-кыыс туһунан
Оргууй ыллаан барбыккын.
Ама умнар үһүбүөн,
Эн да умнар үһүгүөн.
Били миэхэ кистэлэҥник
Бигэ тылгын биэрбиккин,
Сылаастык-сымнаҕастык
Сыллаан-уураан барбыккын.
Ама умнар үһүбүөн,
Эн да умнар үһүгүөн.

## Чэ, чэ…

> Петр Тобуруокап тыллара

> Мария Константинова мелодията

Бүрэ буоллун дьүһүнэ,
Хара буоллун сирэйэ,
Сүүһэ баҕар лоппойдун,
Уоһа баҕар толлойдун.
Хос ырыата:
Чэ, чэ, этиҥ-этимэҥ,
Чэ, чэ, күлүҥ-күлүмэҥ,
Син биир, син биир
Хайгыыбын, Сэмэнчикпин
Таптыыбын.
Дьоройботун уҥуоҕа,
Дьоптойботун сотото,
Харахчаана кылайдын,
Кулгаахчаана даллайдын.
Хос ырыата.
Ымыы буолар куоластаах
Ырыаһыт да буолбатын,
Үөһэ көтөр кынаттаах
Үҥкүүһүт да буолбатын.
Хос ырыата.
Үлэ күүрээн кэмигэр
Үс бүгүнэн үрдээччи,
Туттар-хаптар кэмигэр
Тоҕус төгүл тупсааччы.
Хос ырыата.
Уураһарын омуна
Уһун кыһын сылдьыһар,
Сыллаһарын сылааһа
Сылы быһа сылдьыһар.
Хос ырыата.

## Отчут кыыс хоргуппут ырыата

> Леонид Попов тыллара

> Алексей Попов мелодията

Ала чуоҕур аккынан
Айаннатан кэлэҥҥин,
Анаарбакка даҕаны
Аттыбынан аастыҥ эн.
Кууһан ылар бэйэҥ дьэ
Куота сүүрдэр буолбуккун,
Куһаҕаммын буллуҥ дуу,
Кубарыйан хааллыҥ дуу?
Биригээдэ дьонноро,
Миигин элэк оҥостон:
«Биригэдьиир сэгэриҥ
Билбэт буолбут», — диэхтэрэ.
Чуоҕур атыҥ тэһиинин
Тутан ылыах баар этэ,
Туохтан маннык буолбуккун
Туоһулаһыах баар этэ.
Үүттээх ферма ыалыгар
Өрүү сылдьар дэһэллэр.
Ходуһаҕа, отууга
Хоммот буолбут дэһэллэр.
Чуоҕур атыҥ тэһиинин
Тутан ылыах баар этэ.
Тоҕо туран хааллым мин?
Тугун-тугун абатай!

## Күтүөттээмэ эн миэхэ

> Ольга Иванова тыллара уонна мелодията

Күтүөттээмэ эн миэхэ,
Килбигийбит буолума,
Тэйиппитиҥ сүрэхпин,
Сойуппутуҥ тапталбын.
Оҕо сылдьан саныырым,
Ордугургуур курдугум,
Көрсүө-сэмэй буоларыҥ,
Килбик курдук көрсөрүҥ.
Үөрэхтэнэн кэлбиккин,
Төттөрүтүк сиппиккин,
Тупсарыммыт буолбуккун,
Эриэн хаалтыс бааммыккын.
Сымыйалыыр идэлээх,
Андаҕайар үгэстээх,
Тутах өйдөөх-санаалаах
Буолтуҥ ордук абалаах.
Күтүөттээмэ эн миэхэ,
Килбигийбит буолума,
Тэйиппитиҥ сүрэхпин,
Сойуппутуҥ тапталбын.

## Быттык-быттык Маарыйабын

> Норуот ырыата

Быттык-быттык Маарыйабын,
Былатыан кинээс кыыһынабын,
Быыпсай кинээс ойоҕунабын,
Быллай кинээс дьүөгэтэбин,
Угаар кулуба уруутабын,
Сиэҥкэ кулуба сиэнэбин.
Хара-хара буолларбын ньии
Хаарыс солко харсыаттаахпын,
Барбах-барбах буолларбын ньии
Бачыыс солко таҥастаахпын,
Кылар-кылар буолларбын ньии
Кыһыл көмүс ытарҕалаахпын.
Үрүҥ, үтүө субалаахтар
Үрүйэ аайы үлэһэллэр,
Ыраас, үтүө бэйэлээхтэр
Ыарҕа аайы ыҥыраллар,
Толуу тойон оҕонньоттордуун
Толоон аайы тоһуйаллар.
Үптэлээхтэргэ үөлээннээхпин,
Ындыылаахтарга ыксалаахпын,
Чарчыынаны чаастанабын,
Быыбарнайга былааһабын,
Сэтээтэллиин сирбэттэр,
Аҕабыттыын астыналлар.
Быттык-быттык Маарыйабын,
Былатыан кинээс кыыһынабын,
Быыпсай кинээс ойоҕунабын,
Быллай кинээс билсиитэбин…
Угаар кулуба уруутабын,
Сиэҥкэ кулуба сиэнэбин.

## Манчаары

> Тимофей Сметанин тыллара

> Ольга Иванова мелодията

Эйэҕэс майгыннаах эдэркээн Манчаары
Эйээрэр куолаһа эймиирэ маардары,
Эгэй дуо эгэйик, эгэй дуо эгэйик.
Кыталык ырыата — Манчаары күлүүтэ
Кыргыттар куттарын долгутар да этэ.
Эдэр саас, эдэр саас, эдэр саас уруйдан!
Чоочо баай олбуора харааран көстөрө,
Туус маҥан атынан Манчаары көтүтэр,
Уол оҕо, охтума, аккыттан сууллума!
Манчаары Баһылай тутуллан испитэ,
Үөһэттэн таҥнары Ленатын көрбүтэ.
«Алааһым, бырастыы! Күн ийэм, бырастыы!»
Хараҥа хаайыыга нууччалар сыталлар,
Манчаары сахалыы ырыатын таптыыллар:
«О, дойдуом! О, дойдуом! О, дойдуом ырааххыан».
Уһуктаах остуолба тулалыыр түрмэни,
Манчаары мохсоҕол, Манчаары ыстанна,
Мохсоҕол, мохсоҕол, Манчаары мохсоҕол.
Сайсары үрдүнэн сатарыыр оһуокай,
Иһиллэр ол онно Манчаары куолаһа:
«Эһиэкэй-оһуокай, эһиэкэй-оһуокай!»

## Оҕо сааһым

> Анастасия Варламова тыллара уонна мелодията

Сүүрбүт-көппүт кырдалларбар,
Лыаҕы туппут хонууларбар,
Сөтүөлээбит көлүччэбэр,
Сөрүүкээбит тыаларбар
Элбэхтик да эргиллэрим
Санаам дала оҥостон.
Хос ырыата:
Үс мас бүтэй күрүө нөҥүө
Эрбэллээхтээн-сэрбэллээхтээн
Оҕо сааһым одуулуур.
Оҕо сааһым сайылыгар
Түптэ буруо унаарар,
Титииктэргэ саҥа хойдор,
Тиэргэннэргэ ынах мустар,
Бостуук сайдыыр саҥата
Ол ааспыты санатар.
Хос ырыата.
Ыраах тэйэ сылдьаммын
Ыра санаа оҥосторум,
Ахтылҕаммын аһараммын
Ырыа гынан ыллыырым,
Сыыһар-табар күннэрбэр,
Хараастар да кэмнэрбэр.
Хос ырыата.

## Айан ырыата

> Вера Нанова тыллара

> Елена Олбутцева мелодията

Аралыһа дьиримнии…
Сулусчааннар күлсэллэр,
Ыраах, ыраах ыҥыра
Айан суола тыргыллар.
Хос ырыата:
Ыра санаам кыната —
Ырыам ыраах эн дьиэрэй,
Халтарыйа сырылаан
Массыынабыт айаннаа.
Көлүччэлээх алаастар,
Киэҥ сыһыылар, алардар,
«Эмиэ кэлиҥ» диэбиттии
Эҕэрдэлии көрсөллөр.
Хос ырыата.
Элэҥнэһэн иннибэр
Тииттэр көстөн ааһаллар,
Умнумаарыҥ диэбиттии
Далбаатаһа хаалаллар.
Хос ырыата.

## Сүрэҕим тэптэҕиэн

> Баал Хабырыыс тыллара

> Захар Винокуров музыката

Массыына тыаһаабат,
Хотуур да ыллаабат.
Үлэбит уурайда,
Үрэхпит чуумпурда.
Тырымныы түстүлэр
Түннүктэр уоттара.
Ынах ыан бүттүлэр
Ыанньыксыт кыргыттар.
Сэгэрим кэлиэ диэн
Суол диэки көрөбүн.
Сүрэҕим тэптэҕиэн,
Бэйэм да сөҕөбүн!..
Халдьаайы саҕанан,
Хатыҥы быыһынан
Кылбаҥныы хамсаата
Кыыс маҥан былаата.

## Биригэдьиир Марыына

> Иннокентий Сосин тыллара

> Христофор Максимов мелодията

Үрдүк мыраан кэтэҕэр
Үрүҥ күммүт түһүүтэ,
Суола үрэх үрдүнэн
Кустуктана испитэ.
Биригэдьиир Марыына,
Нарын, сэмэй Марыына.
Охсуубутун мээрэйдээн,
«Олус, олус», — диэбитэ.
Куотуһууну түмүктээн,
Кыайыыбыттан үөрбүтэ.
Биригэдьиир Марыына,
Нарын, сэмэй Марыына.
Үөрбүт-көппүт быһыынан
Төгүрүччү көрбүтэ,
Көхтөөх үлэ туһунан
Кэпсии-ипсии испитэ.
Биригэдьиир Марыына,
Нарын, сэмэй Марыына.
Олус күүскэ битийэн,
Мин сүрэҕим тэппитэ,
Ис-иһиттэн итийэн,
Иэйиим тылын эппитэ.
Этиҥ эрэ, сэгэрдэр,
Сүрэх тугу эппитэй?

## Ферма кыргыттара

> Семен Данилов тыллара

> Иван Иванов мелодията

Билэр дьонум доҕотторо
Биэс бэһиэлэй кыргыттары
Үөрэ даҕаны мин көрдүм
Үүт Көлүйэ ферматыгар.
Хос ырыата:
Көрүүй хайдах курдук, көрө-көтө, күлэ,
Үөрэн мичилиһэ тураллар, тураллар.
Тоҕус былас да буолбатар —
Тохтор долгун суһуохтаахтар,
Туйаарыма Куо да буолбатар:
Туналҕаннаах ньуурдаахтар.
Хос ырыата.
Хатыҥ буолан наскылдьыһан
Ханыылаһан тахсаннар,
Сайыҥҥы күнү сайыһа
Сайдыы-сайдыы хаамсаллар.
Хос ырыата.

## Суолам кыыһа

> Евстратий Апросимов тыллара

> Тамара Апросимова мелодията

Сибэккилээх кырдалбар, кырдалбар
Намыын ырыа иһиллэр.
Хатыҥ-чараҥ тулабар
Кэтэспиттии иһийэр.
Хос ырыата:
Суһуохтара субурхай, субурхай,
Харахтара чаҕылхай, чаҕылхай,
Минньигэстик мичээрэн, мичээрэн,
Суолам кыыһа бу иһэр.
Туохтан уолан сүрэҕим, сүрэҕим
Тиҥиргэччи тэбэҕин
Ахтар-күүтэр дьүөгэҕин, дьүөгэҕин
Көрсүһээри үөрэҕин.
Хос ырыата.
Кыайан эппэт санаабын, санаабын
Таайан үөрт даа, сэгэрим.
Таптыыр нарын сүрэххин, сүрэххин
Аһан үөрт даа, биэбэйиэм.
Хос ырыата.

## Түһүлгэҕэ эн таскар

> Уйбаан Нуолур тыллара

> Виктор Никаноров мелодията

Түһүлгэҕэ, эн таскар,
Түбэһэммин киириэҕим,
Имигэсчэй тарбаххар
Иилистиһэ түһүөҕүм.
Хос ырыата:
Оһуор-ойуу үктэнэн
Оһуокайдаан барыахпыт,
Эҕий-доҕуй үтүктэн
Эһиэкэйдии сылдьыахпыт.
Тоҥолохтон ыксары
Тутуһаҥҥын үөрдээриий,
Сүрдээх нарын тыллары
Сипсийиэҕим, истээриий.
Хос ырыата.
Эдэр дьону кытары
Эҥэрдэһэн иһиэхпит.
Тунал ыһыах оонньуутун
Туругурда туойуохпут…
Хос ырыата.

## Кырдьыбат вальс

> Галина Шахурдина тыллара уонна мелодията

Дьоһуннук кутуллар музыка
Аймаата сааһырбыт сүрэхпин.
Санатта оҕо саас кэмнэрбин,
Аан бастаан биэчэргэ кэлбиппин.
Хос ырыата:
Эдэркээн саастарым аргыһа
Алыптаах дорҕоонуҥ билигин даҕаны
Сүрэхпин ньүөлүтэр,
Дууһабын долгутар…
Эргийбэт саастарбар төннөрөн
Эн миигин абылаан эрдэҕиҥ.
Эрчимнээх илиигэ уйдаран
Эргийэ үҥкүүлүүр курдукпун.
Хос ырыата.
Кырдьары билимэ, сүдү вальс!
Умнууга хаалыма, дьикти вальс!
Хаһан да салгыбат, умнубат,
Ол дьоллоох кэмнэрбит үҥкүүтэ!
Хос ырыата.

## Дьол вальса

> А. Устинова тыллара

> Н. Устинов мелодията

Бу кэрэ киэһэҕэ
Биир дьикти вальска
Эйиэхэ анааммын
Үҥкүүлээн эрэбин.
Эн эргий, эн тэлээр,
Бу намыын вальска.
Таһырдьа хаар оргууй
Үөһэттэн кыыдамныыр,
Ол көмүс кыырпахтан
Эйиэхэ бэлэхтиэм.
Эн эргий, эн тэлээр,
Иэйии вальсыгар.
Саҥа дьыл күнүгэр
Саҥа дьол үөскүөҕэ,
Онно мин көрүөҕүм
Эн дьоллоох мичээргин.
Эн эргий, эн тэлээр,
Бу дьол вальсыгар.

## Ырыа ыллаары

> Иван Аргунов тыллара уонна мелодията

Сиргэ таптал, дьоҥҥо таптал
Баар буолуохтаах өрүүтүн,
Баҕарабын күн сириттэн
Сэрии-өлүү сүтүөҕүн.
Хос ырыата:
Ол иһин бүгүн эмиэ
Эһиэхэҕэ мин кэллим,
Бу дьоро киэһэҕэ
Ырыа ыллаары.
Дьоллоох сиргэ олорортон
Ама ордук туох кэлиэй,
Дьоҥҥо дьолу баҕарартан
Ама туох күүс тэҥнэһиэй.
Хос ырыата.
Таптал, үөрүү аргыстаһар
Тахсар күнү көрсөөрү,
Күөрэгэйдиин сэһэргэһэр
Күүттэриилээх дьикти кэм.

## Бу улуукан киэһэҕэ

> Хара Лааҥкы тыллара

> Никифор Семенов мелодията

Бу улуукан киэһэҕэ
Бар дьоммор, эһиэхэҕэ, аҕаллым,
Аҕаллым аҕам алгыһын,
Ахтар ийэкэм илдьитин.
Бу улуукан киэһэҕэ
Бар дьоммор, эһиэхэҕэ, аҕаллым
Эһэм-эбэм эйэтин
Уонна бар дьонум алгыһын.
Хос ырыата:
Бу улуукан киэһэҕэ
Бар дьоммор, эһиэхэҕэ,
Аҕаллым алаас ырыатын,
Арылхай сибэкки сытын,
Күөлүм хомуһунун суугунун,
Күөх саҕах кэрэ суһумун.
Бу улуукан киэһэҕэ
Бар дьоммор, эһиэхэҕэ, аҕаллым,
Аҕаллым алаас ырыатын,
Алгыстаах тыалым сиккиэрин.
Бу улуукан киэһэҕэ
Бар дьоммор, эһиэхэҕэ, аҕаллым
Түүлбэр киирэр түптэ сытын,
Тырымнас сулус мичээрин.
Хос ырыата.

## Ыллаан-туойан ааһыаҕыҥ

> Тумус Мэхээлэ тыллара уонна мелодията

Туохтан маннык эбитин
Кыайан өйдөөн тиийбэппин,
Сааһырдахпыт аайытын
Күн сырдыга кэрэтиэн.
Хос ырыата:
Эдэр оҕо, эдэр эрчим саастарбыт
Ааһалларын аайытын,
Айманаммыт, сэгэрдээр,
Ыллаан-туойан хаалыаҕыҥ.
Күн сиригэр төрөөммүт
Күлэн-үөрэн хоргутан,
Олороохтоон ааһарбыт
Кылгас түгэн эбит диэн.
Хос ырыата.
Элэ-была, элэ-была тылларбын
Этиэм этэ эйиэхэ,
Кистээн сылдьар дууһабын
Аһыам этэ эйиэхэ.
Хос ырыата.
Кэлин кэрдиис кэмнэргэ
Кэтии-маныы сатыыбын,
Кэрэ кэскил барҕатын
Көрдөрбүн дии саныыбын.
Хос ырыата.

## Ийээ, сыллаан ылыым дуу?

> Степан Дадаскинов тыллара

> Владимир Индигирскэй мелодията

Тапталлаах мин ийэкэм,
Минньигэстэй эриэккэс,
Хаар нуурала сыттааххын,
Күөл тумана сыттааххын.
Хос ырыата:
Ийээ, сыллаан ылыым дуу?
Ийээ, кууһан ылыым дуу?
Оҕо буолан ылыахпын,
Оҕо сааспар төннүөхпүн…
Алыһын да аҕынным
Аптаах түөһүҥ сылааһын,
Сүрдээҕин да суохтаатым
Сүрэҕиҥ тэбэр тыаһын.
Хос ырыата.
Уонна күөлүҥ уутунуу
Уу чуумпутук одуулуур
Иэйэр сырдык хараххын
Имэрийэ көрүөм мин.
Хос ырыата.

## Махтанабын

> Павел Семенов тыллара уонна мелодията

Тугу этиэм этэй эһиэхэ мин,
Ырыам тыла олус да сымсаата.
Тулабар кыыдамныыр хаар кыырпаҕын
Ытыһым үрдүгэр уулларабын.
Күн күбэй ийэбэр анааммын
Арай тиэрдиэм мин үрдүк махталбын,
Оҕо сааспын санаан улааппыппар,
Бар дьонум алгыһын ылыммыппар.
Хос ырыата:
Махтанабын, махтанабын
Эйиэхэ күн күбэй ийэбэр.
Махтанабын, махтанабын,
Эһиэхэ, бар дьоммор.
Хайыаҥ этэй алҕаһаабыт күммүн,
Өр сурук суруйбатах буруйбун.
Түүн, күнүс утуйбатах күннэргин,
Кэмсинэҥҥин кэлин кэпсээбэккин.
Күн күбэй ийэбэр анааммын
Арай этиэм мин күүстээх тапталбын.
Үөрүү, хомолто диэни билбиппэр,
Олох күндүтүн эн көрдөрбүккэр.
Хос ырыата.

## Баҕа санаа

> Савва Тарасов тыллара

> Дмитрий Емельянов мелодията

Баҕарабын аал уотуҥ
Өссө күүскэ күөдьүйүөн,
Аймах-билэ бар дьоҥҥун
Аан аһаҕас көрсүһүөҥ.
Баҕарабын эн дьиэҕин
Куруук үөрүү толордун,
Кутурҕан тэлгэһэҕин
Туораабакка ааһыаҕын.
Баҕарабын кырдьыыны
Букатын билинимэ,
Кэллэҕинэ даҕаны
Кинини киллэримэ.
Баҕарабын олохтон
Эн хаһан да салгыма,
Ол эрээри дьоннортон
Көрдөһөн салҕаныма.
Киһи эрэ киһиэхэ
Анаабыт алгыһынан.
Баҕарабын эйиэхэ
Бар дьонуҥ тапталынан.
Баҕарабын сир дьолун
Эн хайаан да булуоххун,
Ол дьолгунан олоххун
Томточчу толоруоххун!

# Примечания

1

«Гитара» ырыа мелодиятын нотатын 1962 сыллаахха Денис Данилов «Саха народнай ырыалара» хомуурунньукка Д. Г. Барашкова ыллаабытыттан суруйбута.