# Тоҥсоҕой торулуур тыатыгар

Степан Иванович Тимофеев

Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнэ С.И. Тимофеев хоһооннорун хомуурунньугар айылҕа кэрэ көстүүлэрин, көтөрү-сүүрэри, ону тэҥэ олоххо көстөр омсолоох, ардыгар күлүүлээх да түгэннэри хоһуйар.

Орто саастаах оҕолорго ананар.

## Ойуурум көтөрө-сүүрэрэ

Ахсынньыга

Ахсынньыбыт бөлүүн

Ала кулуну төрөппүт.

Оҕолорго — үөрүү

Оскуоланы өрөппүт.


Тугунан суор ордордооҕуй

Тумуулаан да көрбөккө,

Тыыннаах кыстыыр сордооҕуй

Тыаҕа тоҥон өлбөккө.


Тииҥ куһугурай

Көҥдөй тииккэ дьиэлэнэр.

Киирбит сирин арай

Кутуругунан бүөлэнэр.


Ымыы чыычаах эрэйдээх

Ыксаатар да хайаахтыай,

Кистээбэккэ эттэххэ,

Кимиэхэҕэ атаахтыай.


Бочугурас-ичигирэс

Утуйар сирэ ичигэс.

Хонор хаар анныгар —

Кыһаммат тугар-ханныгар.


Курупааскылар, улардар

Куомуннаспыт курдуктар.

Хаар анныгар булар да

Уустугунан ордуктар.


Силэйэн бурҕас гыннараат,

Сирилэһэ көтөллөр.

Тииккэ түһээт аллара

Тэһииркээн көрөллөр.


Хаар суорҕаннаахтар

Хата бэркэ утуйаллар,

Оттон бөрөлөр муҥнаахтар

Онолуһа улуйаллар.

2006 с., алтынньы

Мэкчиргэ

Мэкчиргэ мэлээрис,

Күлүк курдук элээрис.

Хараҥа түүн үөрбүт,

Хаһылыччы көрбүт.


Нэһиилэ сапсынардыы

Нэлбиҥнээн олус нэс.

Төгүрүччү харах дуу,

Төбөтө эргичиҥнэс.


Хаар анныгар кутуйах

Хачыгырыырын истибит.

Булан сиирэ да аҕыйах

Бу тымныыга эстибит.


Чуолкайа суоҕу, мунааҕы

Чуо билэр эбит наар.

Хата кутуйах муҥнааҕы

Харбаабыта эрэ баар.


Сабдыс гынна да быраап

Саллайаампый ороспуой.

Ити гынан баранаак

Буруйа диэн боростуой.


Буруйа да буолбатах,

Бултаан аһыыр буоллаҕа.

Бултаабата буоллар таах

Бокуйан хаалыа турдаҕа.


Чаал баһыҥ, биллэр,

Чаҕылхай үтүө күн

Харалҕан хараҕа бүрүллэр,

Хара түөкүн.

2007 с., олунньу

Суор дьиктитэ

Сууп-саап сапсыырданан

Суор көтөн суксуйар.

Сискэ бүгэн ыырданан

Ситиннэ кырдьар, сорсуйар.


Халтаҥ сиргэ дьиэтийбэт,

Халыҥ тыаҕа хорҕойор.

Мэччэҥ сиргэ тэһийбэт —

Мээнэ тоҥор, хоргуйар.


Будулуйар тымныыга

(Бу тугун дьиктитэй)

Сытаан төрүүр-үөскүүр —

Сымыыт баттыыр эбитэй.


Илэ көрбөтөх баҕайым,

Истибэппин да баарын.

Тахсан кэлэр дии байым

Таайыллыбат таабырын.


Баҕар онтон буолуо дуо,

Баар-суох биллэрэ —

Көтөрдөртөн ала-чуо

Уһун үйэлээх дииллэрэ.


Тугу барытын тоҥорор

Дьулааныттан иҥнибэтиэн!

Дьоһуннанан оҕолонор

Дьоруой ийэ диэбэккиэн?

2006 с., ахсынньы

Куобах

Бөөлүүн үллүктээбит

Бөһүөнэх хаарга көрүлээбит —

Онньунан үктээбит,

Олорбут, оонньохолообут.


Тэлгэһэҕэ чээччэйбит,

Тэйиэккэлии ойуолаабыт,

Ампаар тула чүүччэйбит,

Атаҕынан ойуулаабыт.


Кыбыан санаан эрдийбит,

Кыбыылаах оту эргийбит.

Кээдьэгэстээн кирийбит.

Кэчиргэччи кэбийбит.


От сыатын, сэбирдэҕин

Обугурата олорбут.

Тоҥмутун, эбирдээҕин

Тоҕон сири толорбут.


Сарсыарда буолбут,

Сарай кэннин булбут.

Күнү-түүнү бутуйбут —

Көрбүтүнэн утуйбут…


Тура тарт — ыт кэлиэҕэ,

Тутатына билиэҕэ.

Туора-маары сүүрэҥҥин

Тоҕо куотан хаалбаккын?


Чырбайа тэбинэҥҥин

Чыычый сиртэн куот, кытаат.

Ойуургар киирэҥҥин

Оргууй утуй ээ, сытаат.


Куотар эрэ идэлээх

Куобах эрэйдээх.

2006 с., алтынньы

Бөрө

Ахсынньы тымныытыгар

Аччыктаан өлбөтөх.

Ыал далыгар, кыбыытыгар

Оннугу ким да көрбөтөх.


Холоон. Өлүө суоҕа —

Хотуолуор диэри аһыаҕа.

Кулуну да соһуоҕа,

Кууруссаны таһыаҕа.


Инньэ диэн хайыаҕай,

Ити айылҕа сокуона.

Уонна хайдах аһыаҕай,

Куолулууруҥ олуона.


Дьулаан айылҕата

Дьулаппатах баҕайыта.

Дьууктанара — дьылҕата,

Ол да айылҕа сокуона.


Соннук ыар аналлаах

Сордооҕу аһынабын.

Эмиэ да абарабын,

Эмиэ да аһынабын.

2007 с., от ыйа

Андаатар

Халлаан да ардаатар

Хата кыһаммат андаатар.

Килэйбит халаан уутугар

Киирбэт булчут туутугар.


Аны байанай биэрээрэй —

Алҕас туубар киирээрэй.

Балыгы барыыр дэһээччилэр,

Бар дьон, билээччилэр.


Дэлэҕэ дэҥҥэ сиирбитин —

Дэликэтиэс диирбитин

Андаатар амсайбыта

Ама ырааппыат ол аата?


Онно баар ээ мин өтөҕүм.

Оннугу дьэ көрбөтөҕүм.

Сэрэммиччэ ол дьоннор

Сээбэҥнэһэр буоллуннар?


Салыҥнаах балыктары

Сатаан тутуон билбэтим.

Мин балык буолларбын

Мэм гыннарыа суох этим.


Иҥсэлээх «эмиэрикээньэс»

Илэчийбитэ буолаарай.

Балык аймахха кэньиэс.

Баллыгынай ордуо арай.


Ол эрэн көрүдьүөһү

Көрөн турардаахпын.

Тыаҕа үгүс сүөһү

Тиэстибит суолунан


Андаатардар иһэллэрэ.

Атыннык субуруспуттар:

Ийэлэрэ буолуо — бастаабыт,

Оҕолоро батыспыттар.


Үтүрүспэккэ холкутук

Үллэҥэлэһэ сырсаллар.

Миэхэ кыһамматтар,

Бэрт дьаалыга ылымматтар.


Бастааҥы алаастарын

Балыгын бүтэрдэхтэрэ.

Онон көстөөх алааска

Көһөн истэхтэрэ.


Ону чуо билбит суох.

Ханналаатыгыт диэбэтэҕим.

Баҕар кыыһыран мордьойуох,

Боотурҕаһыах этилэр.


Атах сыгынньах буоламмын

Аны сэрэммитим.

Суолтан туораан бараммын

Сулбуччу күрэммитим.

2006 с., алтынньы

Моҕотой

Бултуу баран иһэннэр,

Бу уолаттар — өрүкүһүү.

Кэпсэтиилэрин кэһэннэр

Күлэ-сала көбдьүөрүһүү.

— Таллан саадьаҕай моҕотой

Табыллыбатах үөн отой…

— Инньэ диэмэ, кэбиһий.

Ити, көрөн кэбиһиий…

Дүлүҥҥэ киирэн чурулуур,

«Чуууррр», — диир.

«Чуур, куоттум», — диир,

Тииккэ хатаастан

Хачыгырыыр, чыбыгырыыр.

— Ээ, ол өлөрүн оҥостор.

Мас саалар оноҕосторо

Суптурута түһэллэр.

Моҕотой муннуга табыллан

Мутуктан эһиллэр…

— … Бээ, тохтоо… —

Сулбу ыстанан

Субурус гынар,

Сылбах анныгар

Сылыпыс гынар.

Ытым ыстаҥалыыр,

Сыыһа-халты хабыалыыр…

Киһи курдук буолбатах,

Киитэрэйэ тиийээхтээбэт.

Маала-маала хата

Манна суоҕа бэрт.

Ол иһин тииккэ ыйанар, —

Чэнчис киһи Миитэрэй

Чэчэгэйин ыйынар.

Оннук буолумуна моҕотой…

Эчи, мурукуттан өйдөөх

Ити ким оҕотой?

2006 с., алтынньы

Күөрэгэйгэ

Күндү көмүс сымыыттаргын

Көмүскэһэн, көппөккүн?

Кыратык да ымыттаргын

Тоҕо эрэ көрбөппүн.


Аһаҕас сиргэ кыһаммаккын,

Аахайбат эбиккин.

Бөрүкү дьаалайбаккын,

Бөлтөрүтэн кэбиспиккин.


Тыалга-кууска, ардахха,

Тырымтар уот куйааска

Сымыыттарыҥ кырдалга

Сыраллан сыттахтара.


Тыҥырахтаах көтөрдөр,

Тыыта сылдьаайаллар.

Кып гыннара кытаахтаат,

Кыыбырҕаһа тураайаллар.


Хайа аны ынахтар

Хампы үктээтиннэр.

Халыҥ муос туйахтар

Харыстаабат инилэр.


Ыччаттаргын, оҕолоргун

Ыттаах куоска сиэхтэрэ.

Кум-хам тутан олоргун

Кучур-хачыр ыстыахтара.


Үрдүк мэҥэ халлааҥҥа

Үөрэммиккин дуу, хайдах.

Аньыылаах буор сиргэ

Атаҕастыаҕа бэл бырдах.


Түмүөҥ этэ саталгын,

Төрүт суох эбит дэтэ,

Хахха сири булаҥҥын

Харыстаныаҥ баар этэ.


Ыраас суобас салайан

Ымманыйдым быһыыта.

Айылҕаны кыайбаккын,

Ол баар кыһыыта.

2006 с., бэс ыйа

Куобах оҕото

Куобах оҕото букатын

Куруутун соҕотох.

Ойууругар тулатын

Онньороҥноон ордорботох.


Төрөппүтэ буолуохсут

Төрөтөөт баран хаалааччы.

Атын тыһы — булуохсут —

Эмнэрэн ааһааччы.


Биир уруу-хааннар,

Билсэллэр уруурҕааннар.

Айыллыбыт дьиктибит

Араас да буолар эбит.

2007 с., от ыйа

Ойуур эмчиттэрэ

Өлүүгэ өрөлөһөр

Өрүүтүн кэмчи этэ.

Барыта өлөр-өһөр.

Баар ойуур эмчитэ.


Тоҥсоҕойу этэбин.

Атаҕастыыгыт дэтэбин.

Туолкалаахха торулаатын —

Туттарыҥ дьоруой аатын.


Быһаардыннар былаастар,

Быстар үһүө туохтара.

Тоҥсоҕойдор — быраастар,

Киргил — ойуур дуоктара.


Хапсаҕай баҕайытык

Хатана түһэр, кынчыаттыыр,

Кыҥастаһар. Ардыгар

Кыйаханан тыҥкыныыр.


Чымаан кыһын тулуйсар

Чычып-чаап сиэстэрэ.

Түүлээх үөнү хомуйсар —

Түбүгүттэн биирдэрэ.


«Кур түүлээх», куруук дуу,

Кукаакы табаарыс.

Кубарыйа кууктуу

Кугдаххайа алыс.


Тыа быыһын чинчийэр,

Тыыр-таар тыҥырахтыыр.

Тыаһа суох тэлээрэр,

Тыытар-ырытар, арыйтыыр.


Саньытаар буолара дуу,

Сааҕыныыр-суугунуур.

Соло буолбат букатын —

Сотор-сууйар барытын.


Хара тыаны итинэн

Харыстыыллар дэһэбит.

Хатырык мэтээлинэн

Хатаҕалыах баар эбит.

2006 с., ахсынньы

Чаччыгыныардар

Уйаларыттан көҥөөннөр

Уйгуурбуттар чаччыгыныардар.

Чугаһааҥҥын күтүрүллүөҥ —

Аҕыс айдаан, тоҕус түрүлүөн.


Үрдүгэр аймалаһан

Үөрүнэн мусталлар.

Айдааран, чардырҕаһан

Холлон бараллар.


Сарыкынаһан кэлэннэр

Санныгар, төбөҕөр

Сып-сылааһынан

Холлон кэбиһэллэр.


Чаччыгыныардар бу кэннэ

Чаачыгыраһаллар күтүрдэр.

Кыччыгый эрээрилэр

Кыыбаҕалаах көтөрдөр.


Албастара боростуой,

Адьаһын классика.

Ким оннук толкуйдуой.

Кырдьык классика.


Охсуһар ньымалара

Оһуобай, улуу ньыма.

Көмпүүтэргэ даҕаны

Көстүө суоҕа, ылсыма.

2007 с., кулун тутар

Ооҕуй

Ооҕуй үөн эрэйдээх

Уй курдук истээх.

Итиннэ-манна дьэргэтэн

Илим баайар үгэстээх.


Ооҕуй курдук өр күүтэр

Орто дойдуга барбах

Булдун оннук көһүтэр

Бука баара саарбах.


Анаан айыллан күүтэргэ

Айылҕа өһөс үөнэ,

Алыс уһун күүтүүгэ

Аан дойду чөмпүйүөнэ.


Илигир гынар илимэ.

Итиниэхэ дьэ дьэҥкэ.

Алыс ыксаан бөскөрүйэн

Адаарыҥныыр «дьээдьэҥкэ».

2007 с., муус устар

Даачаҕа

Ыксаабаппын. Оҕордук.

Ыллыыбын күөрэлдьитэ.

Чуолаан манна ордук —

Чуумпута, бүөрэмдьитэ.


Дьаарбайарбар тыылаахпын,

Дьаалабынан устабын.

Мундулуурбар туулаахпын,

Муннум анныгар балыктыыбын.


Сайын санаам да көнөр,

Саатыы түһэргэ күһэллэр.

Талаһабар чөкчөҥөлөр

Таллас гына түһэллэр.


Тыала суохха тыыраахылар

Тыыбырҕаһыы бөҕөлөр.

Кылааккай ууну кэтэһэн

Кыҥастаһан көрөллөр.


Кыра мунду балыктары,

Кылбас гыннар эрэ,

Кып гыннаран ылаары

Кынньаахтаһа көтөллөр.


Куукунабар кырыыһаҕа

Куруутун чырыптыыр

Сырдык сылгы чыычааҕа

Сылын аайы сымыыттыыр.


Хоруобуйа иһигэр

Хоноһо бөҕө тилигирэс.

Баран-кэлэн биир кэм

Барабыай да элэҥнэс.


Тураах тииккэ түһэн

Турулуҥнуурун көрөбүт.

Др-до-ррообо дэһэн

Тоҥхоҥноһуу бөҕөбүт.


Ыкса күһүн тииҥ кэлэн

Ыалдьыттаан ааһааччы.

Эриэхэбит суоҕун билэн

Элэс гынан хаалааччы.


Бары бэртэр, сэмэйдэр,

Баар-суох доҕоттор.

Марай-сарай чэмэйдэр,

Манна суохтар торҕоттор.

2007 с., муус устар

Көмүрүө күөмэйдээхтэр

Көмүрүө күөмэйдээх

Күөх баттах көҕөммүт

Күҥҥэ көрбүт бүөдэйдээх

Күнүүлээн көҥөммүт.


Күүстээх көҥдөй саҥатын

Көмүһүнэн кэмниибин.

Аламаастыы аатырбыт

Артыыспытыгар тэҥниибин.


Көмүрүө күөмэйдээхтэр

Хуордарын тэрийдэххэ,

Көрөн талар эрэдээктэр,

Көҕөнү киллэрдэххэ?

2007 с., ыам ыйа

Куоска

Куоска маҥана-харата

Син биир, хата

Кутуйаҕы эрэ буллун,

Кум-хам тутар буоллун.


Махтал инньэ диэбитигэр

Мааны улуу кытай.

Куруутун дьиэбитигэр

Куоскалаахпыт. Туохпут ытай.


Бөөлүүн эмиэ туппут,

Бөскөччү топпут.

Санаата көнөн курдьугунуур,

Саха курдук олоҥхолуур.

2007 с., ыам ыйа

Тигээйи уйата

Төп-төкүнүк чээчик,

Төкүнүйбэт мээчик.

Тигээйи уйата чахчы

Тэйгэйэн турааччы.


Кыратык таарый ону —

Кыынньан ахан тахсаллар.

Тиийэн тыыппыт оҕону

Тигэн сарылаталлар.

2007 с., ыам ыйа

Кымырдаҕастар

Үлэһиттэрэ диибин диэн!

Үчүгэйин көрүөххэ.

Ити маладьыастардыы,

«Иирбиттии» үлэлиэххэ.


Кылы кырбаабыттыы

Кыймалаһан элбэхтэрин.

Үлүһүйэн тураннар

Үлэлээн эрдэхтэрин.


Сорох сотор, ыраастыыр,

Сорох илдьэн тоҕор.

Кураанаҕы убаастыыр

Культуралаах дьон доҕор.


Кыһыҥҥыга хааччынан

Кыһаллар быһыылаахтар.

Киһи курдук хаччынан

Кириэтэспэт аналлаахтар.

2007 с., ыам ыйа

Элиэ

Ыйааҕын толорон,

Ымманыйан эрэрдии,

Кугдарыйан олорон

Кулуннуу кистиир.


Тэлбээрийэн иһэн

Кууруссалары биллэ.

Хаххаларын иһигэр

Хахааралларын иһиттэ.


Күлүк курдук элээрэн

Күтүр өстөөх хараарыс.

Тарбахтарыгар эрэнэн

Тастарыгар бу барыс.


Садьыыстыахха диэтэҕэ,

Сабдыс гына түстэҕэ.

Хатыылаахтык дэлэҕэ

Хаһылыччы көрбөтөҕө.


Чуппууска мэниктээн

Чуочаһыйа сүүрбүтүн

Чууп дэппитинэн

Тып гыннарбытын


Түннүгүнэн көрөммүн

Түптэ-түлүөн түспүтүм…

Аһыммытым даҕаны

Атаах чуппуусканы.

2007 с., бэс ыйа

Былдьырыыт

Быыкаа былдьырыыт

Нууччалаан: «Быыт-быыт…»

Дии-дии түһээччи,

Чөкөрүйэ сүүрээччи.


Бүргэс курдук тумсунан

Дугдуруйан чохоҥнуур,

Көдьүүһэ суох үөннэри

Көҕүрэтэн туһалыыр.

2007 с., от ыйа

Лоокуут

Киһи суоҕун билэн

Лоокуут да кэлээччи,

Талахачыйан кэлэн

Талаһаҕа түһээччи.


Куттаатахха аны

Куһаҕаннык үөхсүөҕэ.

(Кыһытыан иһин сахалыы)

Бүтүүтүгэр «чөчөөх» диэҕэ.


Бу маҥай аллаах

Булан саҥарарын.

Үөхсэрэ ордук кыһыылаах.

Үүрэҕин диир быһыылаах.

2007 с., от ыйа

Бу ханнык кыылларый, көтөрдөрүй?

1

Хатаннык чоргуйан

Хаһыыта доргуйар.

Хойутаан хаалыа диэн

Кимиэхэ долгуйар?

2

Бүлүүһэ хараҕа

Бүрүөлээх бадаҕа.

Чөрөгөр кулгааҕа

Маарынныыр куоскаҕа.

3

Курааҥҥа ардахтаан

Кулуннуу кистээччи,

Көрдүүрүн ыраахтан

Көрөөччү-истээччи.

4

Салыбыраан-илибирээн

Сапсыммыта буолааччы.

Тыраччы тэбинэн

Тыымпыны булааччы.

Хараҥа халлааҥҥа

Ханна эрэ «хаах» диэччи.

Күөл хомуһугар

Күөдэллэнэн түһээччи.

Чохулаан сииргэ

Чугаһын ордорон

Чопчу биир сиргэ

Чолойон олорор.

Туруору анньыбыт

Тоһоҕо курдук,

Хороччу үүммүт

Хомус да курдук.

5

Бэлэмҥэ бэрт аҕай,

Бэйэтэ саадьаҕай.

Саҥата чыбыгырас,

Тыҥыраҕа тытыгырас.

Суон тииккэ субурус,

Сылбахха сылыпыс.

6

Чэрэллэн турбахтаат

Чэҥ мууһу табыйар,

Очуостан очуоска

Ойуолаан чыбыйар.

Күндэлэс муоһугар

Күн уота тырымтар,

Обугур уоһугар

Оонньоон тырыттар.

7

Хараҥа түүн алыс

Хараҕа хаһылыс.

Бүтүннүү тыҥырах —

Бүттэҕэ кутуйах.

Ардыгар оҕоттон

Атаахтаан ордо,

Муннутун соттон

Мускуна олордо.

2007 с., балаҕан ыйа

Булчут

Хайыһарбын ыларбын

Хата ытым эндэппэт.

Сэрэйэр эбээт, албын,

Киһилии эрэ кэпсэппэт.


Сырдык күүлэ күлүгэр

Сырбаҥалас үлүгэр.

Итини-маны көрдөрбөт,

Илэ-сала көт да көт.


Син киһи кэриэтэ

Сэрэйэ охсон ылааччы.

Дьиэ таһын кэритэ

Дьиэгэнийбэт буолааччы…


Тиийээт оһохпутун

Тигинэччи оттуохпут.

Аһатыахпыт уоппутун,

Алҕаан айах тутуохпут.


Байанайбыт барахсан

Баҕар мичик аллайыа.

Тиийбит сирбит ахсын

Тииҥи уунан манньалыа.


Солоҥдоҕо, кырынааска

Соччо саантаамыахха,

Сололоох буоллахха

Сонурҕатан хаамыахха.


Хонон, өрөөн олорон

Хоргуннаах иһиэхпит,

Хочуол муҥунан хоторон

Хостоон сыалаах эт сиэхпит.


Иһиттиҥ дуо илбириискэй?

Итиннэ-манна сылыбырай.

Илин-кэлин түһээрискэй.

Илибирэй-салыбырай.


Синэ биир, бүгүн чэ

Силээннэри бысталыах.

Бултаах сири көрбүччэ

Буут быстар ыстаныах.

2007 с., алтынньы

Үгүрүө

Көрүҥ, өллүм диэбиттии

Күһүгүрээн түһүтэлиир.

Сытаан ньиччи түспэтэхтии

Сылыбырайан күөрэйтэлиир.


Арыт-арыт атаахтаан

Аһыннарыа дуо арай

Өлөрүнэн куттаталаан

Өмүтүннэрэр буолаарай.


Аналлааҕар өһүрбүччэ

Ааттаһа да сатаатын,

Аккаастатан, баҕар, чэ

Абаккаран куттаатын.


Хассаахтаһан ааҕыстын

Хаадьыласпат буолуохтаах.

Ханарыйан таҕыстын.

Хампы түспэт ини таах.


Арай өһөс үгүрүө

Алҕаһаан ньиччи түһүө.

Оччоҕо кэрэбит көҕүрүө.

Ама оннук буолар үһүө.

2008 с., кулун тутар

Чычып-чааптар

Сүрдээх кыра чычып-чааптар

Сүүтүк саҕа чыычаахтар

Сүүрэкэлииллэр чыбыгырыы,

Тиити тула хачыгырыы.


Баҕарбаттар ыбыгырыы

Тохсунньуга тоҥуохтарын?..

Чооруостардыын дьукаахтыы

Чоҕулуһа олоруохтарын.

2007 с., балаҕан ыйа

Уу оҕуһа

Хомустаах күөл үрдэ

Хобордообут мууһугар

Арыт-арыт бэрт эрдэ

Арҕаа-илин уһугар

Уу оҕуһа диир оҕуспут

Мөҥүрүөхтээх дэсиһэбит,

Тиэтэл-ыксал соҕуспут

Тэһийбэккэ кэтэһэбит.

Ол муус анныгар киирэн

Оҕус хайдах мөҥүрүөҕэй?

Булан-булан. Онтон ирэн

Мууспут хайдах көҕүрүөҕэй?

2008 с., кулун тутар

Боҕурҕана

Боҕурҕана муҥнаах

Буоппал көтөр, эчи

Көтөрө-көппөтө мунаах.

Көппөрөҥнүү сүүрээччи.

Бордургуу итинтиҥ

Булумахтанан куотааччы.

Андаатар диэбитиҥ

Атын күтүр буолааччы.

Дулҕа быыһыгар биирдии

Дуурданан сайылааччы.

Ынчыктаан эрэрдии

Ыҥырҕаан саҥарааччы.

Бэйэлэрэ кимнээҕэр

Бэркэ сайылааччылар.

Кыраай саамай күннээҕэр

Кыстыы барааччылар.

Бөтүөннэрэ сыаланан

Бөкүнүйэ уойаллар.

Туруйа сүгэн илдьэр диэн

Тугу-тугу туойаллар?

2008 с., кулун тутар

Тоҥсоҕой

Оҥостон олорон оҕордук

Оонньуура олус бэрт.

Уонна баран

Муусукааннар курдук

Мускуллара көстүбэт.

Тумсунан тоҥ тиити

Тобуойдаан торулатар.

Тоҕо бэрдэй уонна ити

Долуой ончу төбөтө

Доргуйан да көрбөтө.

Доргуйара буолуо дуо,

Илгистэргэ дылы эбээт.

Итигирдик эбэтэр

Илистэрэ бэрдиттэн

Илгистэрэ буолуо дуу?

Бачыгыратар-ичигирэтэр

Барабаан охсор дьоннордуу.

Баҕар омуннуран арай

Кэрэ тыаһы кэчигирэтэр

Кэмэлдьитэ буолаарай.

2008 с., олунньу

Тураах мунньаҕа

Турулус-ирилис

Тураах мунньаҕа.

Тохтуо суох дэбигис

Туох да манньаҕа.


Соруктаах аҕайдык

Сохсоһон тураахтар

Бэрт дьыалабыайдык

Быһаарсар быһыылаахтар.


Тойонноро буолуо дуу,

Тоҥсойбут биир тураах

Тоҥхоҥнуу-тоҥхоҥнуу,

Тохтообот, даах да даах.


Даллахыс-иллэкис

Даллаахтаан түмүгэр

Дабдарыс-ибдэрис

Дааҕырҕас үлүгэр.

Аналлаах сиригэр

Ала-чуо тиийээри

Атарах-сатарах

Айанныыр эрээри.


Сапсына дайаҥныыр

Саллыылаах бэрт ыраах

Үөрүнэн айанныыр

Үгэһэ суох тураах.

Саас-үйэ тухары

Сатаспыт, ылларбыт

Сааҕынас-суугунас

Салгыппат ыалларбыт.


Эһиил саас этэҥҥэ

Эргиллэн кэлээриҥ

Оһолго-дэҥҥэ

Ончу түбэһимээриҥ.

2008 с., кулун тутар

Сааскы көтөр саҥата

Атыыр көҕөн нууччалаан

Адьас үкчү үөҕэрдии

Маат диэн маатырҕаан

Матаһыйа көтөр дии.


Бүргэс тумус чөкчөҥө,

Бөрүкү тугу оҥороору,

Дугдуруйбут буола-буола,

Түөрэҥнии олороору.


Куттаатылар диэн ити

Куотан баран түстэ,

Маны сыллааҥ диэбиттии,

Уу сахалыы үөҕүстэ.


Хамньах тумус халба кус

Хата эмиэ хаалсыа суох.

Мэлдьэһэрэ диэн олус —

Бииргэм суох да суох.


Моторуспут мородулар

Моргуордара чуо ордук

Көстөөх сиртэн иһиллэр

Күйгүөрэр чуп-чуордук.


Аны дьиэҕэр сыттаххына,

Арахпакка саната,

Төбөҥ иһэ үллэҥнэс

Мороду саҥата.


Түөстэрэ кылбарыһан

Түһүөхчэ түспэккэлэр

Куохаҕар моойдоохтор

Кунньалгылар, моонньоҕоттор.


Курук-курук дэһистилэр,

Куһугураччы дайбаатылар,

Кырык-кырык дэһистилэр,

Кыһыгыраччы дайбаатылар.


Кураачыстаан эмиэ да

Куттуур курдук бэйэтэ

Кугдаххай элиэ да

Кулунчуктуу кистээтэ.


Куула тыаҕа чуп-чугас

Куртуйах оһуокайа

Ордук куп-куугунас

Олус кэрэ этэ, оһуобайа.

2008 с., ыам ыйа

## Ааспыт сэрии дуораана

Күүтүү

(Аҕа дойду Улуу сэриитин саллаатын ахтыыта)

Ийээ, эн күҥҥэ тэҥҥин.

Күнү-түүнү суптутун

Ахтан-санаан күүтэҥҥин

Алдьархайтан орпутум.


Олус күүппүт буолаҥҥын

Оҕоҥ тиийэн кэллэҕим.

Сүрдээх күүскэ күүтэргин

Сүрэхпинэн биллэҕим.


Өрүүтүн күүтэҥҥин

Өлүү миигин умнубут,

Алгыс тылын этэҥҥин

Алдьархай тумнубут.


Эн күүппүт буолаҥҥын

Дьону кытта тэҥҥэ

Сыалбын талан буламмын

Сырыттаҕым этэҥҥэ.


Сатаан күүтэр дьахталлар

Салгыбаттар күүтэртэн.

Саныы-саныы ахталлар.

Саныыр уонна күүтэр — тэҥ.


Атаахтаппат-ачаалаппат

Аҕабыттан былдьааҥҥын

Сырылаччы сыллыыргын

Сылаастык да саныыбын.


Чаччыстыбыт иэдэстээх,

Чараас, уйан сүрэхтээх

Биэбэкэлэр — ийэлэр

Биэбэйдэрин күүтэллэр.


Күндү оҕотун ийэтэ

Куруук күүтэр буолуохтун.

Иэйэхситин иэйиитэ

Илэ-бааччы туолуохтун.

2006 с., бэс ыйа

Төгүрүйүүттэн төлө көтөн

Сиһиктэһии субу бүппүт

Сиригэр сордоммут

(Сорох «сураҕа суох сүппүт»)

Сорохпут син ордоммут,


Төлкөбүт ыйааҕынан

Түүн төлө көтөммүт,

Ситэтэ суох ырааҕынан

Сэймэктэнэн бүтэммит,


Сааны-сэби бырахпакка

Саллаҥнаһан истэхпит,

Быыһанан да абыраммакка

Быһаарыыга эрэннэхпит.


Соруйан да буолбатар

Сокуоммутун кэстэхпит.

Ытылларга чугаһатар

Ыттарга тэҥнэстэхпит.


Билиэҥҥэ түбэспиттэри

Бэдэрээт буруйдууллар.

«Сураҕа суох сүппүттэри»

Суута суох быһаараллар.


Тыыннаах хаалар — араҕын!

Быыстарайдатан өлбөккө

(Дьонуҥ сирэйин-хараҕын

Долуой таба көрбөккө).


Баһааҕырдыы баарыттан

Барбах киэр араҕан,

Ыар хара балыыртан

Ыраастанар ыарахан.

2007 с., кулун тутар

Сүппэттэр-өспөттөр

Судургутук эппиттэригэр —

Сураҕа суох сүппүттэригэр

Оччо сөбүлэспит суоҕа,

Оннук буолар туһа суоҕа.


Ким туох баардааҕынан

Кэлсэн-барсан истэхпит.

Уулааҕынан-хаардааҕынан

Утарыта көрүстэхпит.


Уйадыйан балачча

Уруурҕаспыт буолбатахпыт.

Улуу суолу быһаарсан бачча

Уостан түспэт сурахтаахпыт.


Сири-сибиири сэмсээммит

Сиэлбит-хаампыт бэйэбит,

Силигин ситэрэр кэпсээммит

Ситиэ кэлин дэһэбит.


Дьыллар-күннэр ааһаннар

Дьыбарсыйдар даҕаны

Туманныран саһаннар

Тумнар төрүөт суох аны.


Адаҕа саҕа айыллан

Арамааннар, сэһэннэр

Кырдьыгынан ыйыллан

Кыстанан истиннэр.


Кичэмэлэммит кистэллэр

Кэлин биллиэхтэрэ.

Оннук арыллан истэллэр

Оннун булла диэхтэрэ.


Төһөлөөх түрүлүөнү

Төлө таппыт сылтаҕа

Сүүһүнэн мөлүйүөнү

Сүтэрбиппит сыттаҕа.


Олоҕо суоҕу омуннаан

Ордоотуурбут даҕаны баар.

Ол кэмнэр утумнаан

Оннуктарын умнумаар.

2007 с., муус устар

Саллаат Мэппиилэй

Бэрт уола Мэппиилэй

Берлиҥҥэ тиийбиттээх.

Маладьыас, миилэй!

Махтанабыт дэппиттээх.


Саллаат инньэ дэтэн

Саталлаахтык сэриилэстэр.

Сиирэ-халты сирдиргэтэн

Сэнэрээттэр сирилэстэр.


Буоларынан-буолбатынан

Буортуйбакка мачайданан,

Нарком нуорматынан

Ньочубуотук хачайданан


Ырдьайыаҕынан ырдьайан,

«Ураатын» уоппутунан

Ыстанар окуоппаттан

Ыстыыгын ууммутунан.


Самолёт буомбалыыр.

Саллаат сиртэн кытаахтаһар.

Мунна сири сухалыыр,

Бэйэтэ сирдиин сыстыһар.


Буомба эстэн бурҕайан

Буорунан да көмнөр

Буукса бурулуйан

Бу баарбын диэн өҥнөр.


Үстэ-түөртэ бааһыран

Өбүгэтигэр бара да сыстар,

Уоппутуран (сааһыран)

Умсарбатахтар басыыстар.


Буомбаттан, сэнэрээттэн

Булан ордон испиттээх.

Тиийэн-тиийэн миинэттэн

Тиһэх күҥҥэ өлбүттээх.


Чааннаах мина аттыгар

Чап гыннаран чаҕылытар.

Чуор саллаат кулгааҕа

Чуҥ гынан эрэ хаалар.


Төлөммөтөх сүүс кыраам

Төйүөрдэ да төгүрүттэр,

Түөкүн өстөөх абаран

Төбөтүн да төкүнүттэр


Өрүүтүн саныахтара

Өлөрү тумнубуттар.

Ытаан-ыллаан ылыахтара,

Ыыра умнубаттар.

2007 с., кулун тутар

Умнар аньыы

Аастар да умнубаппыт

Алдьархайдаах суоллары.

Аан дойдуну умаппыт

Амырыыннаах сыллары.


«Ол былыр, быданнаата»…

Онон аны умнабыт?

Оччоҕуна ол аата

Ол кэми тумнабыт?


Умнуо суохпут бадаҕа

Утуйа да сытаммыт.

Өлбөөдүйбэт да гына

Өйгө дьөлө хатаммыт.


Түүлбэр уот муоралар

Түллэҥнэһэн көстөллөр.

Халлааны салаарылар

Халылдьыһа мөхсөллөр.


Бөлүөх хааннаах үрэхтэр

Мөлбөрүһэ усталлар,

Суураллан үрдүбэр

Сулустар сууллаллар.


Хайдан, быһа ыстанан

Халлаан сууллар үрдүбэр.

Дьардьама бөҕө кыстанан

Даркыламмыт кэннибэр.


Салаамахтыыр уоту кэһэн

Ханна эрэ сүүрэбин.

Тыйыс кэмтэн куотан иһэн

Тыыннаахпыттан үөрэбин.


Уонна баран умна сырыт.

Умнар даҕаны аньыы.

Уһаты-туора ырыт

Уруккуну саныы.

2007 с., олунньу

«Ураабыт»

Уот сэриигэ атаакаҕа

«Ураата» суох сатаммаккын.

Өрүү инники ыҥырыаҕа —

«Өлөртөн да куттаммаккын».


«Ураабытын» уоппутунан

Уокка утары ыстанарбыт,

Ыстыыкпытын ууммутунан

Сылбах курдук кыстанарбыт.


«Ураабыт» кыттыһан

Баһаам күүһү биэрэрэ,

Өлүүнү тула ыһан

Өрөгөйү эбэрэ.


Дохсун «ураа» доргутар

Дуорааныттан толлоллор.

Өстөөхтөрү долгутар —

Атах-балай куоталлар.

2007 с., муус устар

Кыайан да диэхтээн…

Кыайыы дьолун билэн

Кыаҕыра сылдьыбыт кэмнээхпит.

Кылахтаһан бу кэлэн

Кыайтарбыкка тэҥнээхпит.


Тосторун ылбыттар

Тоҕо бачча тоттулар?

Кыайбыттар-хоппуттар

Кыл саҕаттан оттулар?


Самныбыттан салаһар

Сааттаах суолу буллулар.

Сааппат сирэйдэр бу хаһан

Сатаан сайдар буоллулар.


Тойоттор уоруйахтар,

Тордурҕас тоттор.

Кыралар эрэйдээхтэр

Кырыымчык олохтоохтор.


Кыпчыттарыы кытаанах

Кыра-кыаммат өттүгэр.

Өрүһүнэр кэлиэ дуо —

Өлөн-сүтэн бүттүлэр.


Сыра барбыт кыайыытын

Сүтэрэн кэбистибит.

Ситиһиини барытын

Сиргэ тэбистибит.

2007 с., ахсынньы

## Ытырыктата санаатым

Быдьартан быыһыахха

Алдьархайын эчи!..

Арҕааҥҥы «култуура»

Аны итэҕэс эбит дии

Арааһынан бултуура.


Арбыыр ол бөҕө —

Абааһы киинэтэ

Буһарбат төбөҕө

Булбут миинэтэ.


Ыччаты ыһаарар

Ыыспаны сабарга!..

Көмүөххэ таһааран

Көстүбэт сыбарга.


Буортулаах киинэни

Бобуохтаах дьаһалта

Уодьуганы, тэһиини

Уоптарара уолдьаста.


Ол-бу быдьары

Оройго охсорго!

Буортулуур барыта

Буулаатаҕай туох сорго!

2006 с., алтынньы

Өктөөп

Хаһыытаабат да буолларгын,

Хайдах даҕаны бутуй,

Хааман ааспыт суолларгын

Хайаан умнуохпутуй.


Халандаарга хараардаллар,

Хата буукса кытараҕын.

Норуоттан да араардаллар

Санаабытын хатараҕын.


Сэбиэскэйгэ төрөөбүттэр

Төрүт кириэпкэйдэр.

Кыһыл күҥҥэ өрөөбүттэр,

Кырдьык сэбиэскэйдэр.


Өктөөппүтүн умнарбыт

Өйдөммөт. Өлүү доҕор!..

Туһалааҕын тумнарбыт

Тугун баҕас хобдоҕой.


Туругурпут сылбытын

Туура сотон абыраммыт

Тойот үөрэ ылбытын

Толооһургуубут абараммыт.


Өстөөх төһө да кэйдэр

Өрөйбүттэрэ сэбиэскэйдэр.

Өксөкүлэр өрүү бэртэр,

Өлөн-охтон биэрбэттэр.

2006 с., сэтинньи

Түөрэх

Төннүбэт төрүөхпүтүн

Төлкөлөөбүт түөрэхпит

Олоро түстүн көрүөхпүтүн.

Оҕолордуун үөрүөхпүт.


Төрөппүттэр, оҕолор

Түһээбэтэх кэмнэрбит

Түбүлээтэ оҕолор

Түлэс-балас күннэрбит.


Төлөбүрдээх үөрэхтэн

Төлөрүтэр кэмнэрбит

Олоро түспүт түөрэхтэн

Олохтонон үүннэргит.


Үтүөкэннээх үгэспит

Үтүрүллэн хааллаҕын.

Таайбатаҕа үгүспүт.

Таалбытын ааллаҕын!..

2006 с., сэтинньи

Хобдох быһыы

Ыксаан ылар, сыыһыталыыр

Ыраахтан буолбат эрээри…

Ырыынактары ыһыталыыр

Ыйаах таҕыста эрээри…


Холдьохсор, үрэйтэлиир

Хобдох быһыы. Хайдаҕый?

Тиэхэлэнэр, тэйитэлиир

Тэһэ сиирэ хайдаҕый?


Сомоҕолуур оннугар

Собус-соруйан оҥоруу.

Сылытыаххыт оннугар

Сыһыаммытын тоҥоруу.


Онто суох онно-манна

Уоп-чуоп иһиллэр.

Ону-маны тиһээччилэр:

«Олустууллар», — дэһээччилэр.


Амтаһыйан үөртэргит,

Арахса да сатаатаргыт,

Быччаччы да көрдөргүт

Былыргыттан асыйааттаргыт.

2006 с., сэтинньи

Саҥа саха санаата

Уоһуккутун улуу диэн

Уҥа-таала ураатыыргыт,

Үҥэ-сүктэ ааттаһаргыт,

Үөрэргит, ытаһаргыт.


Үлүгэрин үчүгэй дэһэ

Үөгүлэспит эбиккит,

Үлүмнэһэн күөттэһэ

Үлүннэрэн биэрбиккит.


Ырыа гынан ыллыыргыт,

Ыйга-күҥҥэ холуургут.

Сылдьыбыт суолун сыллыыргыт,

Олорбут сирин ууруургут.


Улаханныын-кыралыын

Утуйан эрэ умнаргыт,

Ырай олоҕун ыралыы

Ырааһырда сатыыргыт.


Уһугар тиийэн бэркитин

Умна охсон кэбистигит.

Ситиһиибит диэбиккитин

Сиргэ тэбистигит.


Баттаабыт даҕаны эбит

Дьиикэй баара диэтигит.

Дьулайбакка ол аайы

Дьуорту диэтигит.

2006 с., сэтинньи

Көмпүүтэрдээх Көстөкүүн

Көмпүүтэр булунабын.

Көххө мин да туһанабын.

Билэр дьоммун манньытабын.

Бэйэм өйбүн сынньатабын.


Көдьүүстээҕин бигэргэтэн

Көмпүүтэрим өҥөлөнөр.

Элэҥнэтэн, дьэргэҥнэтэн

Этиэх түгэнэ көмөлөһөр.


Суруксут массыына

Суһалын оҕоккото!

Субурутан түргэнник

Суоттуу охсоро!


Уустук даҕаны суоллары

Улахаҥҥа уурбаппын.

Эҥкилэ суох билэммин

Эппиэттииргэ бэлэммин…


Массыынаҕа найылаан

Өйүҥ сайдымаарай.

Өрүү бэлэми манаан

Өлүктүйэн хаалаарай.

2006 с., ахсынньы

Бэргэһэһиттэр

Туман сүрүн үлүннэҕэ!

Туох да көстүбэт үлүгэрэ.

Бэлэм сылтах үүннэҕэ

Бэргэһэһиттэр күннэрэ.


Андаатар бэргэһэҕиттэн

Араҕыстаҕым диэн кэбис.

Соһуйуоҥ ыккардыгар

Соҕотохто мэлис.


Кэннигиттэн кэлэннэр

Кэтэххэ биэриэхтэрэ.

Төйбүккүн билэннэр

Түөскүттэн үктүөхтэрэ.


Төлө мөхсөн куоттаххына

Төрүт дьоллоох аатырыаҕыҥ.

Төйбүт төбөҥ баттаххыныын

Төкүнүйбэтэҕэр махтаныаҕыҥ.

2006 с., ахсынньы

Бытыктаах ходуһа

Олуй-молуй хотуура

Оломооттоон ким ааста?

Халтай үлэ, холтуура.

Киһи көрөр харааста.


Күөх солко биэтэстээх

Охсуллубут сир иэнэ

Бириэйдэммэт иэдэстээх

Били Бүөччээн кэриэтэ.


Сүрэҕэлдьээн хорумматах

Сүлүгэс Сүөдэр курдук,

Сирэйин аанньа суумматах

Сиидэрэп Силип курдук.

2007 с., балаҕан ыйа

Албас хаата Арамаан от үлэтигэр

Кэбиһиигэ ананан

Киэбириҥнээн ылабын,

Сыарҕанан сыннаран

Сыһыыга бугул таһабын.


Оҕуспун албастаан

Ойон тахсан миинэбин.

(Умса тардан бастаан

Муоһуттан үктэнэбин).


Өрө эһэн оҕуһум

Сиһигэр бэйэтэ олордор.

Санаммычча соҕуһум —

Саарбах этэ ордор.


Албас аата албас.

Арыт киирбэт бу төбөҕө.

Оннук бу чаал бас

Оройдотон көрбөтөҕө.


Мэниккинэн-тэниккинэн

Мэһэмээннэнэр чыычыйдаах.

Сээги билэ иликкинэн

Сэрэнэргин толкуйдаа.

2007 с., балаҕан ыйа

Туос тордуйа

Туох да көмүһэ, дуйа,

Тупсарыыта суох отуой,

Хатыҥ туоһа тордуйа

Хараллыыта боростуой.


Сороххо отууга

Солбуллубат тээбирин.

Төрүт култуураҕа

Төлөөбөккө үөрэниҥ.


Үүттээх чэйгэ атын

Үтүө иһит баар үһүө.

Аһыйбакка букатын

Аһыҥ да тупса түһүө.


Холоон ини дьиҥ иһэ.

Хото хайҕааҥ бэйэҕит.

Хончоҕордоох бүлүүһэ

Холооно суохтар диэйэҕит.

2008 с., олунньу

* * *

Тары, сыманы хаһааммыт

Таһараа ыаллардаахпыт.

Бөлөнөҕү аһааммыт

Төрөөбүт сыллардаахпыт.


Көбүөрбүт, күөччэхпит

Көмөлөспүт буолуохтаах.

Үйэ-сааска үөрүйэхпит,

Үгэспит сүтүө суохтаах.


Сүһүөхпүтүн буларга

Сүгэн кэлбит дьаллыкпыт

Сүүһүнэн сылларга

Сүппэтин ыллыкпыт.

2008 с., олунньу

Нэдиэлэ

Нэдиэлэ бэһис күнэ

Нэһиилэ бүппүтэ.

Ахтылҕаннаах алтыс күнэ

Аны анаан күүппүтэ.


Өрөбүллэри эптэххэ

Өрүкүһэр үгэммит

Мүлүрүтэн эттэххэ

Мүччү туппат түгэммит.


Ыараттыннар хайаатыннар

Ылан иһэн тэйэбит.

Сиилээтиннэр, хайҕаатыннар

Симиттибэтэх бэйэбит.


Албын-түөкэй аһылыктан

Антах хайыһан бэйэбит

Хара сордоох дьаллыктан

Хаһан бу киэр тэйэбит?

2008 с., тохсунньу

Көмпүүтэр

Көмпүүтэр диэн тэрил

Көөчүгэ бэрт үгүс.

Сонуна суоҕун эҥин,

Содурун үҥүс.


Үҥсүөххэ айылаах

Үллэҥнэс ини.

Хараҥа аньыылаах

Халбас харата кини.


Көрүдьүөс өттүн

Көрүөҕүҥ көххө.

Буортулааҕа көттүн.

Боруоста көрбөтөххө?

2009 с., олунньу

Чөчүөккэ

«Чөчүөккэ хотонтон

Чөмөөр тахсааччы,

Оҕону кытта онтон

Оонньоон барааччы».


Көрдөөх киһи кыдьыга

Көбөрө дуу, кырдьыга.

Бугуһуйан буллахпыт,

Муунтуйаахтыыр буоллахпыт.


Сүллүүкүн дэһэллэрин

Сүрдээҕин истэрбит.

Сүрдээн кэпсииллэрин

Сүрүн ньии дэһэрбит.


Син оннуктуҥу

Сиикэйдээһин диэриий.

Ол айылаах ити тугу

Оҥорон кэпсииллэрий?


Онтуҥ дьэ биллибэт.

Омуннаах остуоруйа.

Истэргэ эрэ бэрт.

Итинэн бүтэр хоруйа.

2008 с., олунньу

«Сыбаайба»

Өбүгэбит үгэстэрэ

Үйэлэргэ сүппэттэр.

Үтүмэн үгүстэрэ

Үкчү тиийэн кэлбиттэр.


Солбулла илик дэһэн

Сорох тылы сөҕөбүт.

Сото сатаан тиликтэһэн

Сохсоруһуу бөҕөбүт.


«Урууну» туохха эрэ дылы,

Умнубуппут ыраатта.

«Сыбаайба» диэн тылы

Сыбаабыппыт хараарта.


Саамай күндү баайбытын

Саарбахтааччы үгүс дуу.

Үрдүк айыы айбытын

Үрэйэрбит — үгэс дуу.


Байытабыт дии-диибит

Баһааҕырдар сөп үһүө.

Көмүскээмэ — итинтибит

Көлүөнэҕэ да көһүө.


«Уруу» оннугар ити

Улассык тыл буолуохтаах.

Улассык аата улассык.

Уруу-хаан тылбыт астык.

2006 с., балаҕан ыйа

«Саахса»

«Бэргэһэлэнии» диэммитин

Бэлэм баҕайытык

«Саахса» диэммит

Сахсараҥнаһа түспүппүт.


«Саахса» диэн ол тыл

Сараасалыы саба сүүрэн

Саахсаланан абыраннахпыт —

Сахалыы ааттан маттахпыт.


Төрүт сахалыы ааппытыгар

Төннө сатыырбыт сөбүн сөп.

Бэтиэхэбит манньатыгар

Бэргэһэлэнэн бүттэхпит.

2006 с., балаҕан ыйа

## Ымах гын

* * *

Аппын да «һаттаһан»

Аппалары тахсыллыа.

Сорох, дьону ааттаһан,

Массыынаҕа сахсыллыа.


Сап гыннаран ону-маны

Сапка тиһээччилэр

Олорон хаалбыт «Волганы»

Оҕус соспут дэһээччилэр.


Сокууската суох үксүн

Собуоттаабат эбиттэр.

Соһуйумаҥ, түксүҥ,

Соппоҥ солуну билбэттэр.


Массыынаны баламаттык

Баһааҕырдан эппэппин.

Дьорҕооттору бу маннык

Дьобуруоппатыйыы кэлэппит.

2006 с., бэс ыйа

Сайын

Өбүгэбит этэринэн

Күөгэл-нусхал күөх сайын

Өрө тардыах тэринэн

Өҥ-быйаҥ уопсайын.


Аан-алахчын ыйыгар

Алгыс тылы этэбит.

Өлгөм үүнүү туһугар

Үлүмнэһиҥ дэтэбит.

2006 с., бэс ыйа

Кыһын

Томтордору биир кэлим

Тоһугураччы тоҥортоото.

Оҕолорго хата бэлэм

Оонньуур хотуок оҥортоото.


Харсаахтары сыһытан

Хайалартан түһүөхпүт.

Мөлтөхтөрү кыһытан

Мөҥөн ылбат сүһүөхпүт.

2006 с.

Дзюдоист

Хатааһылыы тымныыга

Хаһан эмэ син кэлиэ.

Дабайыаҕа хайаҕа.

Дайбыырдыын да бэлиэ.


Дзюдоист киһиэхэ

Дүлүҥ курдук туруо дуо.

Төкүнүтэн иһиэҕэ —

Төрүт дьарыга дзюдо.


Тутум да саҕаны

Тутан көрө сылдьыаҕа.

Дабыкыс гыныа даҕаны

Дабыдалгын былдьыаҕа.


Хаҥаһынан сотуохайдаан

Харса суох хаамыаҕа.

Халбарыс гынаат боруобуйдаан

Харыгыттан харбыаҕа.


Өсөһүннэрээт өттүктээн

Өмүтүннэрэн да сиэҕэ.

Төгүрүччү бүктээн

Түүрэйдээн киирсиэҕэ.


Санааҕын түһэримэ

Сахабын диэҥҥин.

Иннигин биэримэ

Илэ көрдөр киэҥҥин.

2006 с.

* * *

Санаатым

Сэрэнэ-сэрбэнэ

Сэбиэскэй кэмнэрбин —

Бигэтик эрэнэ

Биэнньэрбин дэнэрбин.

Баҕардым

Куорма кэтиэхпин —

Хаалтыстаах буолуохпун,

Баһаатай дэтиэхпин,

Барабаан охсуохпун.

Баҕардым

Сүрэхпин долгута

Горуну үрүөхпүн,

Сатарда, доргута

Сабааммын үөрүөхпүн.

Баҕардым

Дойдубут, норуоппут

Дьоллонуон билэммин,

Көмүскүү турарга

Куруутун бэлэммин

Диэн сөлүүт биэриэхпин

Сүрдээҕин баҕардым.

Ол иһин бу бүгүн

Кытардым-наҕардым.

2006 с., атырдьах ыйа

Өлөр өстөөҕүм

Өлөр-өстөөҕүм диибин

Өйдөппөккө кырдьарбын.

Доҕорго тэҥниибин

Доруобай сылдьарбын.


Өһөс да үөдэҥҥин

Өлөрбүн өйдөтөҕүн.

Өбүгэбин үөтэҥҥин

Ииниттэн өндөтөҕүн.


Тыыным кылгаан да баран

Тыыннаахпар махтаныаҕым.

Төлкөбөр абаран

Төннүбэттик аттаныаҕым.


Кырыыстаах өстөөхпүн

Кыайарбын биллэрбин…

Өлөммүн көрбөтөхпүн

Көрө тиллэн кэллэрбин.

2006 с., алтынньы

Аныгы гитара

«Аттыбар гитара айааран

Ахтыбыт сүрэхпин тыыппыта…»

Аныгы гитара айаарбат,

Аны суох сүрэхпин тыыппыта.


Таайтаран гитара мунчаардан

Тапталы көбүтэр буолара.

Кэтэһэр сүрэҕиҥ талбааран

Кэрэ да иэйиинэн туолара.


Билигин сабаан да сардырҕат,

Сырдыр-сурдур буолаҥҥын.

Сүрэҕиҥ кыымнарын сырдырҕат

Сүппүт күннэртэн булаҥҥын.

2006 с., сэтинньи

Олоохуна оһуохайа

Олоохуна оһуохайа

Оччолортон оһуобайа.

Татаардыы таттарыытын

Таайыаҥ суоҕа букатын.


Үрүт-үөһэ биири этэр

Үчүгэйин билбэтим.

Уларытар, киэргэтэр

Уустук дуу диэх этим.


Сабантуй үгэстэрин

Сахалыыта сайҕаабыт.

Бэлэсиини мэҥиэстэрин

Билбит бэркэ хайҕаабыт.


Сахалыы оһуохайдаан

Сабантуйу бутуйумуум,

Бүтэй түүҥҥэ «һой-даан»

Бүгүн баҕар утуйумуум.

2006 с., сэтинньи

«Москва-Пекин»

«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

Оһуобайдык даҕаны

Ордук өйдөөн бөҕө.

Тардар этэ дии аны

Табаарыстыы дьон көҕө.


«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

Эрчимнээхтик ньиргитэн

Эгдэҥнэтэн киирэрбит.

Доҕордууга эргитэн

Дуораһытан биэрэрбит.


«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

Духовойу үрбүттүү,

Дуорааннара нүһэрэ.

Куйахабыт күүрбүттүү

Куппутугар түһэрэ.


«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

Үөһээ тайҕа чыпчаала

Үмүрүҥнэс буолара.

Туундарабыт кылаана

Тунаарыҥнаан ылара.


«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

Сүүһүнэн мөлүйүөн

Сүрэхтэрин өппүтэ,

Улуу дойду үрдүнэн

Уруй буолан көппүтэ.


«Москва-Пекин»…

«Москва-Пекин»…

2007 с., тохсунньу

Пианиноҕа оонньуур оҕо

Дабыдалын сыысчаана

Даллараҥныы дайбахтыыр,

Чаачыгырыы-чаачыгырыы

Чаҕаарыйан ылбахтыыр.


Өндөҥөлүү-өндөҥөлүү

Өрө мөхсө олордо.

Өрөгөйдөөх ырыаны

Өрүкүйэ толордо.


Кып-кыракый харыта

Кылбараҥныы дайбахтыыр,

Таайтарардыы барыта

Талбаарыйан ылбахтыыр.

Сахсараҥнас баттаҕа

Саннытыгар сахсыллар…

Саалаҕа ытыс тыаһа

Сатарыы саҕыллар.

2007 с., тохсунньу

Алта ини-бии бухатыырдар

(Аан дойду кылаастаах тустуук Ноговицыннарга)

Аан дойдуга баҕардар

Анаан көрдөө да барбах

Анаан ини-бии бухатыырдар

Бааллара дьэ саарбах.


Былаҕайга былдьатан

Быста сыспыт урааҥхайдар

Уолаттарын көрө сылдьан

Ураатыыртан халлаан хайдар.


Анаан-минээн айдааран

Агытаассыйаҕа туттуохха,

Аҥаардастыы айбардаан

Арассыыйаны «куттуохха».


Дьобуруоппаны, Аасыйаны

Дьулахачыта тутуохха,

Аан дойдуга даҕаны

Чарапчыланан туруохха.


Сибиири төбө тыырдар,

Син биир курдат көрүллэр,

Алта ини-бии бухатыырдар

Сахаттан эрэ төрүүллэр.

2007 с., олунньу

Бөөдөҥкө

Бөөдөҥкө, кэпсээн-ипсээн,

Бөһүгүрэйэн уол оҕо.

Бүүппэҕирэн, көрүҥүнэн

Бүрэ удьуор тобоҕо.


Оҕуһун мииннэр эрэ

Олоҥхоһута тиллэр.

Ойуур тыалыын бииргэ

Ордоотоһо түһэллэр.


Бэрди кытары аара

Биирдэ абааһы ылласпыт.

Бу акаарыҥ баара

Булан куоталаспыт.


Бөөдөҥкөнү бөрүкү

Бүдүрүппүт оннук бэрт

Ытыгыланар төрүкү

Ырыаһыт баара биллибэт.


Олоҥхолоон бардаҕына,

Остуол кытта эккириир,

Илбиһирэн турдаҕына,

Иһит-хомуос лыҥкыныыр.


Сымара курдук сырайа

Сырдаан чаҕылыйар,

Бүтэ оспут хараҕа

Бөстүөн курдук кылайар…


Номох буолан орҕостон

Номнуо үгүс сыл ааста.

Аат-суол да оҥостон

Аҕалыҥ дуу былааста.


Биһигини билэҥҥит,

Бэйэ, атыннык көрүөххүт.

Ол курдук биһирээҥҥит

Ордугурдаан өлүөххүт.

2007 с., олунньу

Кэҕэ кэрэтэ кэрэгэй

Кэрэни кэрэхсээччи

Кэмэтэ суох элбэхтэр.

Кэрии тыаны эймээччи.

Кэмэлдьитин билбэттэр.